كيمسه عومومي ايرادهيه تابئع اولماقدان ايمتيناع ائتسه، او بونا بوتون اورقانيزم طرفيندن مجبور ائديلهجكدير، بو ايسه اودئمكديركي، اونو آزاد اولماغا زورلا مجبور ائدهجكلر...
من اينسانلاري اولدوغوكيمي، قانونلاري ايسه اولمالي اولدوغو كيمي قبول ائتديكده مولكي وضعيييتده ائعتيبارلي و قانونلارا اساسلانان هر هانسي بير ايداره ائتمه پرنيسيپينين مومكونلويونو آراشديرماق ايستييرم.بو آراشديرمادا من حوقوقون ايجازه وئرديييني منافئعنين طلب ائتدييي ايله دايم اويغونلاشديرماغا چاليشاجاغام كي، عدالت و فايدا آراسيندا هئچ بير ضيددييت اولماسين.
مندن سورشا بيليرلر:مگر من حؤكمدار، ياخود قانونوئريجييم كي،سيياستدن يازيرام؟اگر من حؤكمدار،ياخود قانونوئريجي اولسايديم،نه ائتمك لازيم گلدييي بارهده صؤحبتلره واخت ايتيرمزديم-يا بونو ائدرديم،يا دا سوسارديم.
بير حالدا كي،آزاد دؤولتين وطنداشي و سووئرئنين عوضوويم،منيم سسيمين ايجتيماعي ايشلرده اهميييتي نه قدر آز اولسا دا، بو ايشلرين موذاكيرهسي زاماني سسوئرمه حوقوقوم كيفايتدير كي،بو ايشلرين ماهيييتيني اؤزوم اوچون آيدينلاشديرماق وظيفهسيني عؤهدهمه گؤتوروم و خوشبختم كي ،هر دفه ايداره ائتمهنين فورمالاري حاققيندا مولاحيظهلر يورودركن اؤز اؤلكهمين ايداره ائتمه طرزينه سئومك اوچون يئني-يئني سببلر تاپيرام.
1فصيل. بو كيتابين مؤوضوعسو
اينسان آزاد دوغولور،لاكين او هر يئرده بوخوودادير. بعضيسي اؤزونو باشقالارينين حؤكمداري ظنن ائدير ،لاكين بو اونون اونلاردان دا آرتيق درجهده كؤله اولماغينا مانئع اولمور. بو دهييشيكليك نئجه باش وئرير؟من بونو بيلميرم.اونا قانونيليك وئرن نهدير؟دوشونورم كي ، باخ، بو مسئلهني حلل ائده بيلرم.
اگر من يالنيز اونون حركتينين گوجو و نتيجهلري مسئلهسيني نظردن كئچيرميش اولسايديم،بئله دئيهرديم: نه قدر كي ،خالق ايطاعت ائتمهيه مجبوردور و ايطاعت ائدير،او،ياخشي حركت ائلهيير ،لاكين بويوندوروغو اؤز اوزريندن آتماق ايمكاني قازانان كيمي اونو آتيرسا، او ، اوول كيندنده ياخشي حركت ائلهيير،بئله كي،آزادليق اوندان هانسي حوقوقلا اوغورلانميش ديرسا،ائله همين حوقوقون اساسيندا دا آزادليغي اؤزونه قايتارماقلا گؤستريركي،اونو بونا اساسلاري وارميش،يا دا آزادليغي اوندان آلماق اوچون قطعيين هئچ بير اساس اولماديغيني تصديق ائتميش اولور.لاكين ايجتيماعي وضعييت بوتون قالان حوقوقلار اوچون اساس رولونو اوينايان موقددس حوقوقدور.بو حوقوق فقط طبيعي خاراكتئر داشيمير،دئمهلي او،سازيشلره اساسلانير.آيدينلاشديرماق لازيمديركي،بونلار نئجه سازيشلردير.بونو ائتمزدن اوول من اينديجه ايرهلي سوردويوم موددعالاري اساسلانديرمالييام.
2فصيل.ايلك جعميييتلر حاققيندا
بوتون جعميييتلرين ان قديمي و يئگانه طبيعيسي عاييلهدير.لاكين آخي عاييلهده اوشاقلار آتالارينا اونا ائحتيياجلاري اولانا قدر باغليديرلار....
بئلهليكله، اگر بيلمك ايستهييرسينيزسه عاييله سيياسي جعميييتلر اوچون اؤرنك،حؤكمدار-آتا، خالق-اؤولادلاردير، برابر و آزاد دوغولموشلارين هاميسي اؤز آزادليقلاريني باشقاسينا وئريرلرسه،بونو يالنيز اؤز خئييرلري نامينه ائديرلر....
قروتسي[1] اينسانلار آراسيندا هر جور حاكيميييتين ايداره اولونانلارين خئيرينه قورولدوغونو اينكار ائدير و نومونه قيسمينده كؤلهلييي گؤستيرير...
هوببسدا بو فيكيردهدير. بئلهليكله، دئمه، اينسان نسلي مال-قارا سورولرينه بؤلونوب و بو سورولرينه بؤلونوب و بو سورولرين هر بيرينين اؤز باشچيسي واركي، مال-قاراني بير مقصدله-سونرادان ا يئمك اوچون قورويور...
آريستوتئل اونلارين هاميسيندان اوول دئييردي كي، اينسالار طبيعتجه هئچده برابر دئييللر، اونلارين بعضيلري كؤله، بعضيلري ايسه آغا اولماق اوچون دوغولور.آريستوتئل حاقلي ايدي، لاكين او، نتيجهني سبب كيمي قبول ائديردي.كؤلهليكده دوغولان هركس كؤلهليك اوچون دوغولور،بوندان دوزگون هئچ نه اولا بيلمز.بوخوولانميش كؤلهلر هر شئيلريني ايتيريرلر، حتتا بو بوخوولاردان آزاد اولماق ايستهيهنيده، اونلار كؤلهلييي سئومهيه باشلاييرلار.
3فصيل.گوجلونون حوقوقو حاققيندا
...بير آنليغا تصووور ائدككي، «گوجلونون حوقوقو» دئييلن شئي حقيقتنده مؤجوددور.لاكين بو نئجه حوقوقدوركي، گوجون تأثيري كسيلن كيمي يوخ اولور؟ اگرگوجه اهييلهرك تابئع اولماق لازيمديرسا،اوزامان وظيفه بورجونا عمل ائدهرك تابئع اولماق ضرورتيده يوخدور و اگر اينسان تابئع اولماغا مجبور ائديلميرسه ،آرتيق بونو ائتمهيه بورجلو دئييلدير.
حاكيميييته تابئع اولون.اگر بو،گوجه تابئع اولماق دئمكديرسه ياخشي مؤعيظهدير،لاكين گركسيزدير،منده ضمانت وئررمكي، او هئچ واخت پوزولماياجاق.هرجور حاكيميييت آللاه طرفيندن وئريرلير،من بونو قبول ائديرم،لاكين هرجور خستهليكلريده آللاه وئرير،بس حكيم چاغيرماق قاداغاندير؟
...راضيلاشاقكي،گوج هئچ بير حوقوق ياراتمير و اينسانلار يالنيز قانوني حاكيميييته تابئع اولماغا بورجولودورلار.بئلهجه لاپ اوولده قويدوغوم سوال يئنيدن بيزيم قارشيميزدا پئيدا اولور.
4فصيل.كؤلهليك حاققيندا
بيرحالداكي،اينسان اؤزو كيميلرين اوزهرينده طبيعي حاكيميييته ماليك دئييل و بيرحالداكي،گوج هئچ بير قانون ياراتمير،دئمهلي بئله چيخيركي، اينسانلار آراسينداكي هرهانسي قانوني حاكيميييتين اساسي يالنيز موقاويلهلر اولابيلر...
دئيهبيلهرلركي،دئسپوت[2]اؤز تبعهلري اوچون وطنداش صولحونو تأمين ائدير.توتاقكي،لاپ بئلهدير،لاكين اگر اونون شؤهرتپرستلييي سببيندن دوغان موحاريبهلر،اونون سونسوز آجگؤزلويو،اوصول-ايدارهسينين ظولمو اونلاري اؤز داخيلي چكيشمهلريندنده آرتيق درجهدهوار-يوخدان چيخاريرسا،بوحالدا همين او وطنداش صولحوندن نهفايدا؟
زيندانلاردا دا دينج ياشاماق اولور،لاكين بو كيفايتديرميكي،اورادا اؤزونو ياخشي حيسس ائدهسن؟
اؤز آزادليغيندان ايمتيناع ائتمك اؤز اينسان لياقتيندن،اينسان طبيعتينين حوقوقلاريندان،حتتا اونون وظيفهلريندن اوز دؤندرمك دئمكدير.
هرشئيدن ايمتيناع ائدن اوچون هئچ بير عوض اولابيلمز.
بوجور ايمتيناع اينسان طبيعتيايله بير آرايا سيغمير،اينساني ايراده آزادليغيندان محروم ائتمك اونون حركتلريني هرجور اخلاقدان محروم ائتمك دئمكدير.نهايت،بير طرفدن حودودسوز حاكيميييتين،ديگرطرفدن حودودسوز ايطاعتين تأمين ائديلمهسي شرطيله راضيلاشديريلان بوجور موقويله فايداسيز و ضيدديييتليدير....
قروتسي و ديگرلري قولصاحيبلييي حوقوقون منشاييني همده موحاريبهلرده گؤرورلر.اونلارين فيكرينجه،غاليبين مغلوبو اؤلدورمك حوقوقو اولدوغوندان، «مغلوب اولان حياتيني شخصي آزادليغي باهاسينا آلا بيلر» موقاويلهسي هر ايكي طرفه فايدا گتيردييندن ايكيقات قانوني ساييلماليدير.لاكين آيدينديركي،مغلوب اولانلاري اؤلدورمك حوقوقو آدلانان شئي هئچ بيرحالدا موحاريبه و وضعيييتيندن دوغمور.ان آزي اونا گؤرهكي لاپ، اوولدن آسيلي وضعيييتده اولان اينسانلارين اؤز آرالاريندا ائلهبيراونسيييتلري يوخدوركي،موحاريبه،ياخود صولح وضعيييتي يارانا بيلسين،بو اينسانلار ازلدن هئچدهبير-بيرينه فيطري دوشمن دئييللر....
حتتا فرض ائتسككي،هاميني اؤلدورمككيمي دهشتلي بير حوقوق حقيقتن مؤجوددور،امينمكي،موحاريبه زاماني قول اولموش شخص،ياخودفتح ائديلميش خالق اؤز حؤكمدارينا مجبور ائديلدييي زامان بويونجا ايطاعت ائتمكدن باشقا هئچ شئي بورجلودئييلدي.....
كؤله و حوقوق آنلايشلاري بير-بيرينه ضيددير،بونلار بير-بيريني قارشيليقلي صورتده ايستيثنا ائدير.بئلهبير فيكري-«من سنينله تام سنين حئسابينا و تام منيم خئيريمه موقاويله باغلاييرام،من بو موقاويلهيه منه لازيم اولانا قدر عمل ائدهجهيم و سن بو موقاويلهيه منه لازيم اولانا قدر عمل ائدهجكسن» فيكري اينسانين اينسانا،ياخود اينسانين خالقا موناسيبتيني نظرده توتماسيندان آسيلي اولماياراق هميشه هرجور معنادان محرومدور.
5فصيل:هميشه بيرينجي موقاويلهيه دؤنمهنين لازيمليلييي حاققيندا.
اگر من ايندييهقدر ردد ائتديكلريمله راضيلاشسايديم بئله،دئسپوتيزمين طرفدارلاري بوندان چوخ آز شئي اودارديلار.كوتلهني اؤزونه تابئع ائتمكله جمعيييتي ايداره ائتمك آراسيندا هميشه بؤيوك فرق اولاجاقدير.
اگر آيري-آيري اينسانلاري بير-بيرينين آردينجا بير نفر اسارته آليرسا،من اونلارين ميقداريندان آسيلي اولماياراق بورادا خالقي و اونون باشچيسيني دئييل،يالنيز آغاني و قولو گؤرورم.
بيلمك ايستهييرسينيزسه،بو،بيرليك دئييل،اينسان ييغيناغيدير،بورادا نه عومومي نئعمتلروار،نهده سيياسي اورقانيزم،بوجور اينسان حتتا دونيانين ياريسيني اسارته آلمايش اولسا بئله،وور-توت فيزيكي شخص اولاجاق،اونون ديگر اينسانلارين منافئعيندن آيريلميش منافئعي وور-توت شخصي منافئع اولاجاق.اگر بو اينسان هلاك اولارسا،او زامان اونون دؤولتيده داغيلاجاقدير،نئجهكي،آلووون يانديرديغي پاليد[3] داغيليب كوله چئوريلير.
6فصيل:ايجتيماعي موقاويله حاققيندا
...«ائلهبير بيرليك فورماسيني تاپماق لازيمديركي،او بوتون عومومي گوجون كؤمهييايله بيرلييين عوضولريندن هر بيرينين شخصييتيني و املاكيني مودافيعه ائتسين و قوروسون،هابئله اونون سايهسينده هر بير شخص هاميايله بيرلشمكله ياناشي،يالنيز اؤزو-اؤزونه تابئع اولسون و اوول نئجهايديسه،اوجور آزاد قالسين». ايجتيماعي موقاويلهنين حلل ائتدييي اساس وظيفه بوندان عيبارتدير.
بو موقاويلهنين ماددهلري آكتين[4] اؤز طبيعتيايله موعيين ائديلميشدير، بو ماددهلرين آزاجاق دييشديريلمهسي اونلاري قوووهدن و فايداليليقدان محروم ائدردي....
بو ماددهلر دوزگون باشا دوشولرسه،يئگانه بير شئي-بيرليين هر بير عوضوونون اؤزونون بوتون حوقوقلاريايله بيرگه ايجماعنين سرانجامينا تام اؤزگهنينكيلشديريلمهسيني طلب ائدير،بئلهكي،بيرينجيسي،اگر هر كس اؤزونو بوتؤولوكده تابئع ائتديريرسه، اوزامان هامي اوچون برابر شرطلر ياراديلير،بيرحالداكي،شرطلر هامي اوچون برابردير،هئچ كس ماراقلي دئييل كي،بو شرطلري باشقالاري اوچون آغيرلاشديرسين.
داها سونرا اؤزگهنينكيلشديريلمه هر هانسي بير موصاديره اولمادان حياتا كئچيريلدييي اوچون هم رأيليك مومكون اولدوغون قدرينجه تام اولورو بير لييين هئچ بير عوضوو داها هئچ نه طلب ائده بيلمير.
ايجتيماعي موقاويلهدن اونون مغزيني تشكيل ائتمهين شئيلري چيخارساق،معلوم اولاركي،او،آشاغيداكي موددعالاردان عيبارتدير: بيزلردن هر كس اؤز شخصييتيني و بوتون گوجونو عومومي املاكا قاتاراق عومومي ايرادهنين عالي رهبرلييي آلتينا وئرير و نتيجهده هر بير عوضو هاميميز اوچون اولان بيرلييين داخيلينده تأمين بؤلونمز حيصصهسينه چئوريلير.
موقاويله موناسيبتلرينه گيرن آيري-آيري شخصلرين عوضينه گئجيكديريلمهدن بو بيرلييين آكتي عومومي مجليسده كي سسلرين[5] سايي قدر عوضودن عيبارت اولان شرطي كوللئكتيو[6] تام يارادير.
همين آكت نتيجهسينده بو تام اؤز وحدتيني،اؤز عومومي معنيني،اؤز حياتيني و ايرادهسيني الده ائتميش اولور.مووافيق اولاراق ديگرلرينين بيرلشمهسي نتيجهسينده يارانان بو حوقوقوقي شخص واختيله «وطنداش توپلوسو»آدلانيردي.
حاضيردا ايسه «رئسپوبليكا»[7] ،ياخود«سيياسي اورقانيزم» آدلانير:اونون عوضولري بو سيياسي اورقانيزمي او،پاسسيو[8]اولاندا دؤولت،فعال اولاندا سووئرئن،اونو ديگر بنزرلري ايله موقاييسه ائتديكده ايسه مملكت آدلانديريرلار.
بيرلييين عوضولرينه گلديكده ايسه،اونلار جمع حالدا«خالق» آيري-آيريليقدا عالي حاكيميييتده ايشتيراك ائدنلر كيمي «وطنداش» و دؤولتين قانونلارنيا تابئع اولانلار كيمي «تبعه» آدلانيرلار.....
7فصيل.سووئرئن حاققيندا
بو دستوردان گؤرونوركي،بيرلشمه آكتيندا بوتون خالقين خوصوصي شخصلرين قاريشيليقلي عؤهدهليكلري وار و هر بير فرد ،نئجه دئيهرلر،اؤز-اؤزويله موقاويلهيه گيرمكله سووئرئنين عوضوو كيمي خوصوصي شخصلرله علاقهدار و دؤولتين عوضوو كيمي سووئرئن له علاقهدار ايكي عؤهدهليك گؤتورموش اولور....
بير حالدا كي،هر كس ايكيلي قيسمده چيخيش ائدير،بوتون خالقين قبول ائتدييي قرار بوتون تبعهلرين سووئرئنه موناسيبت ساحهسينده مجبوري قوووهيه ماليك اولا بيلر، لاكين عكس سببدن اؤزو ايله علاقهدار عؤهدهليكلري سووئرئنين اوزرينه قويا بيلمز.....
سووئرئن اؤزونو يالنيز بير موناسيبتده نظردن كئچيره بيلديييندن،او،اؤزو موقاويلهيه گيرن خوصوصي شخص وضعييتينه دوشموش اولور،اگر بئله ديرسه،بوتؤولوكده بوتون خالق اوچون مجبوري اولان باشليجا قانون يوخدور و اولا دا بيلمز ،اونون اوچون حتتا ايجتيماعي موقاويلهده مجبوري دئييلدير......
لاكين تبعهلرين سووئرئنه موناسيبتي مسلهسي هئچ ده بوجور دئييل،عومومي ماراغا باخماياراق،سووئرئن اؤز تبعهلرينين صداقتيني تأمين ائتمك واسيطهلريني تاپماسايدي،اونون اوچون هئچ بير شئي تبعهلرينين اؤز عؤهدهليكلريني يئرينه يئتيرهجهيينه ضمانت رولونو اوينايا بيلمزدي.
حقيقتنده،هر بير فرد اينسان كيمي خوصوصي،عومومي ايرادهيه ضيدد ،ياخود اوخشار اولمايان ايرادهيه بير وطنداش كيمي ماليك اولا بيلر.
بئلهليكله ،ايجتيماعي موقاويله بوش بير رسميييتچيليك اولماسين دئيه اؤزونده ائله بير عؤهدهليك ائحتيوا ائديركي،ديگر عؤهدهليكلري قوووهيه مينديره بيلسين:كيمسه عومومي ايرادهيه تابئع اولماقدان ايمتيناع ائتسه،او بونا بوتون اورقانيزم طرفيندن مجبور ائديلهجكدير،بو ايسه او دئمكديركي،اونوآزاد اولماغا زورلا مجبور ائدهجكلر،چونكي اينساني وطنينه مخصوص ائدن و بونولا اونوهر جور مسئوليييتدن آزاد ائدن شرطلر بئلهدير.
8فصيل.مولكي وضعييت حاققيندا
طبيعي وضعييتدن مولكي وضعييته بو كئچيد اينساندا گؤز چارپان دهييشيكليكلر ائدير،اونون داورانيشيندا اينستينكتي[9]عدالت حيسسي ايله عوضلهيير و اونون حركتلرينه اووللر محروم اولدوغو معنوي خاراكتر وئرير.يالنيز ويجدانين سسي جيسماني نيييت و آرزولاري،حوقوق ايسه ايستهيي عوض ائتديكده،يالنيز او زامان ايندييه قدرتكجه اؤزويله حئسابلاشان اينسان ديگر پرينسيپلره اويغون اولاراق حركت ائتمهيه و اؤز ورديشلرينين[10]آردينجا گئتمزدن اوول اؤز آغلي ايله مصلحتلشمهيه مجبور اولور....
بوتون بو مسلهلري اؤز آرالاريندا آسانجا موقاييسه ائديلن موددعالارلا آيدينلاشديراق ايجتيماعي موقاويلهيه اساسن،اينسان اؤز طبيعي آزادليغيني و اونو جذب ائدن،اله كئچيره بيلهجهيي شئيلره اولان غئيري-محدود حوقوقونو ايتيرير؛ بونون عوضينه وطنداش آزادليغيني و صاحيبي اولدوغو بوتون شئيلرله علاقهدار مولكيييت حوقوقونو قازانير........
9فصيل.املاكا صاحيب اولماق حاققيندا
ايجماعنين هر بير عوضوو همين ايجماع حاضيردا اولدوغو شكيلده تشكيل ائديلدييي زامان اؤزونو و بوتون گوجونو،هابئله بو گوجون تركيب حيصصهسي اولان املاكيني اونا تابئع ائتديرير. بو او دئمك دئييلديركي،بو جور آكتين نتيجهسينده املاك بير الدن او بيرينه كئچمكله اؤز طبيعتيني دهييشير و سووئرئنين مولكيييتينه چئوريلير. وطنداش ايجماعسينين گوجو آيريجا بير اينسانين گوجوندن قات-قات چوخ اولدوغوندان،اونون صاحيبلييي ده فاكتيك[11]اولاراق داها مؤحكم و دانيلمازدير.بئلهكي،دؤولت اؤز عوضولرينه اولان موناسيبتده دؤولتده بوتون حوقوقلارين اساسي ساييلان ايجتيماعي موقاويلهنين قوووهسينه اساسن اونلارين بوتون املاكينا صاحيبدير....
ماراقليديركي،بو اؤزگهنينكيلهشديرمهده ايجماع خوصوصي شخصلرين تورپاقلاريني قبول ائدركن بو تورپاقلاري هئچده اونلارين اليندن آلمير-او،يالنيز بو شخصلرين همين تورپاقلارين قانوني صاحيبي اولماسيني تأمين ائدير،ايشغالي گئرچك حوقوقا،ايستيفادهني ايسه مولكيييته چئويرير.بوندان سونرا آرتيق صاحيبكارلارا عومومي املاكين موحافيظهچيلري كيمي باخيلير،اونلارين حوقوقلاريني دؤولتين بوتون عوضولري تانييير و بو دؤولتين بوتون گوجويله يادائلليلرين مودافيعه ائديلير.
"ايجتيماعي موقاويله حاققيندا،ياخود سيياسي حوقوقون پرينسيپلري"
[1] grotsi
[2] دئسپوت :دؤولتي قانون اساسيندا دئييل،اوزايستهدييي كيمي ايداره ائدن ظولمكار،موستبيد حؤكمدار
[3] پاليد : قوزا شكلينده مئيوهسي اولان، ايري يارپاقلي آغاج
(فارسجا=بلوط)
[4] آكت:عمل
[5] سس:رأي
[6] كوللئكتيو : عومومي موذاكيره ائتمك
[7] رئسپوبليكا:جومهورييت
[8] پاسسيو : مال، مواسيسه بورج و تعههودلرينين مجموعهسي
[10] ورديش : ورزش، عادت
[11] فاكتيك : حقيقتن اولموش حاديثه، گئرچك
