ايسوئچره فيلوسوفو ژان- ژاك روسسونون (1778-1712)اثرلري آوروپانين ايجتيماعي شؤعورونا بؤيوك تاثير گؤسترميشدير.اگر جون لوكك آمئريكا اينقيلابينين ايلهام وئريجيسي ساييليرسا،روسسونو حاقلي اولاراق بؤيوك فرانسا اينقيلابينين(1789)و حتتا روسييا بولشئويك اينقيلابينين(1917)اينتئللئكتوال[1]آتاسي حئساب ائتمك اولار.
روسسو جئنئورهده[2]ساعات ساز عاييلهسينده دوغولوب و آناسينين وفاتيندان سونرا آتاسي اونو تربييه ائتميشدير. او،سيستئملي شكيلده تحصيل آلميش،لاكين اؤزو كلاسيك و موعاصير فلسفه ايله جيددي مشغول اولموشدور.اويماچي ائعمالاتخاناسيندا ايشه دوزهلن روسسو1728-جي ايلده جئنئورهني ترك ائدير و مادام وارئنسين[3]يانيندا مسكونلاشاراق اونلا دوستلوق ائدير،اونون كؤمهيي ايله شخصي قايدادا اؤز تحصيلي ايله جيددي مشغول اولماق ايمكاني قازانيير.1742-جي ايلده روسسو پاريسه-او واختكي دونيانين اينتئللئكتوال مركزينه كؤچور. او بورادا دالامبئر[4]و ديگر فرانسيز فيلسوف ائنسيكلوپئدييا[5]چيلاري ايله تانيش اولور. 1750-جي ايلده روسسونون«اينجه صنعت و عئلم حاققيندا دؤشؤنجهلر» ايسسئسي ديژون[6]شهري آكادئميياسينين[7]كئچيردييي موسابيقهده غاليب گلير.اونون سونراكي اثرلري،خوصوصيله ده :«ايجتيماعي موقاويله حاققيندا» شاه اثري مؤعلليفينه عومومآوروپا شؤهرتي گتيرير،عئيني زاماندا هم فرانسا،هم ده ايسوئچره حاكيمييتلرينين غضبينه سبب اولور.روسسونون اثرلري ياساقلانير،او پاريسي ترك ائتمهلي اولور و بورايا بير ده1770-جي ايلده قاييدا بيلير.
روسسو ايجتيماعي موقاويله نظرييهسيني پارلاق شكيلده پوپوليارلاشديرميش[8] و عئيني زاماندا اونا بير سيرا خوصوصي جيزگيلر علاوه ائتميشدير.روسسو بوتون اينسانلارين برابرليييني تانيمايان و اينساني آنادانگلمه خودبين و قوصورلو وارليق حئساب ائدن آريستوتئل[9]و هوببسو[10]كسكين تنقيد ائديردي. روسسو بيلديريردي كي «اينسان آزاد دوغولور،لاكين هر يئرده زنجيرلنميشدير». بو وضعييتين سببي عدالتسيز ايجتيماعي قورولوشدا، كونكئرت[11]اولارق ايسه فئودال قايدالاريندا او اينسانلاري بير-بيرنه دوشمن ائتميش خوصوصي مولكيييتدهدير .جمعيييتده مؤوجود ضيدديييتلري آرادان قالديرماق اوچون اينسانلارآراسيندا تاريخقدركي هارمونيك موناسيبتلره قاييتماق لازيمدير.
روسسو حئساب ائديردي كي،اينسانلار اؤز مولكيييت و آزادليقلاريني مودافيعه ائتمك اوچون ايجتيماعي موقاويله باغلاييرلار .ايجتيماعي موقاويلهنين باغلانماسي نتيجهسينده واحيد ايجتيماعي و معنوي اورقانيزم-دؤولت مئيداناگلير.روسسويا گؤره،سووئرئن[12]-خالقدير،اونون ايرادهسي موطلقدير و دهييشيكلييه معروض قالا بيلمز.روسسو اينسانين فردي طبيعتيندن باشلاياراق سونرا ايجتيماعي،كوللئكتيو[13]باشلانغيجين اينسان حوقوقلاريندان اوستونلويو ايدئياسينا گليب چيخير.بئلهليكله،روسسونون نظريييهسيني بشريييتين تاريخنده ان توتالتيار دوكترينا[14]لاردان بيريني تمثيل ائدير.
روسسونون موطلق عومومي ايراده حاققيندا تئزيسي سونرالار هئگئل،ماركس و لئنيين سياسي دوكترينالارينا جيددي تأثير گؤسترميشدير. بيلديريركي،جمعيييتين بوتون عوضولرينين راضيليغي ايله ياراديلان و عومومي ايرادهني ايفاده ائدن عالي حاكيميييت اينسانلارين ماراقلارينا ضيدد اولابيلمز،اونا گؤره ده حاكيمييته جمعيييت طرفيندن نظارت ائديلمهسيندن هئچ صوحبت ده گئده بيلمز.روسسونون عومومي ايراده حاققيندا نظريييهسي فرانسا و روسييا اينقلابلارينين بيرپارتييالي ديكتاتوراسي و قانلي تئرورونون ايدئولوژي اساسينا چئوريلدي.
روسسو يازيردي كي،« اگر كيمسه عومومي ايرادهيه تابئع اولماقدان ايمتيناع ائدرسه،بوتون اورقانيزم طرفيندن او بونا مجبور ائديلهجكدير؛ بو، يالنيز او دئمكدير كي، اونو زورلا آزاد ائدهجكلر ». بونو كوممونيست و فاشيست اؤلكهلرينين رهبرلري آرتيق نوماييش ائتديرميشلر.بو حالي جورج اوروئلل اؤز آنتيوتوپيك[15] رومانيندا(1984)بئله موعيين ائتميشدير.«آزادليق كؤلهليكدير».
[1] اينتئللئكتوال : ضيالي، آيدين
[3] Varensin
[4] Dalamber
[5] ائنسيكلوپئدييا : قاموس، آيري ساحهلرينه داير لوغت شكلينده سيستئمه سالينميش معلومات كيتابي
[6]
[7] آكادئمييا : علم و صنعتلري اينكيشاف ائتديرمك مقصديني داشييان عالي علمي مواسيسه
[8]پوپوليار : مضمون، ايفاده طرزي ساده اولان
[9] آريستوتئل : ارسطو
[10] Hobbsu
[11] كونكئرت : تام، دقيق
[12] سووئرئن: باغيمسيز،(فارسجا=خودکفا)
[13] كوللئكتيو : بير موءسيسه، ايداره و يا تشكيلاتين تركيبينه داخيل اولوب هميشه بير يئرده ايشلهين آداملار قروپو
[14] دوكترنيا : سيياسي نظرييه
[15]آنتيوتوپيك : فلسفه ضيددي
