اؤز-اؤزلويونده او، هئچ کيم ايدي؛ باشقالاريلا حتتا تاريخين ان پيس صورتينده ده اويغونلوغو اولمايان اوزونده و سايسيز-حئسابسيز، خيالي، علاقهسيز سؤزلرينده يالنيز کيمسهنين گؤرمهدييي سويوقلوق، رؤيا گيزلهنيردي. اوولجه اونا ائله گليردي کي، بوتون اينسانلار دا اونون کيميدير، آمما سونرادان دوستونا اؤزونده کي بوشلوق حاقدا دانيشماغا چاليشاندا دوستونون کاريخيب قالماسي اونو امين ائتدي کي، سهوي وار و هميشهليک باشا سالدي کي، باشقالاريندان فرقلنمک اولماز. او، کيتابلاردا شفا تاپماغي دوشونوردو، بوندان اؤترو لاتين ديليني قيسمن و آزاجيق دا يونان ديليني اؤيرندي؛ سونرادان قرارا گلدي کي، اينسان بيرگه ياشاييشينين ان ساده عادتيني ايجرا ائتمکله مقصدينه چاتاجاق و اوزاق اييون[1] گونونده آننا هئتوئيين[2] آغوشوندا ايدي.
ايييرمي نئچه ايل لوندوندا قالدي. هئچ کيم اولدوغونو فاش ائتمهمک اوچون، ايرادهسينين ضيددينه اولسا دا، او آرتيق اؤزوندن کيميسه ايفاده ائتمهيي اؤيرنميشدي؛ لوندوندا قارشيسينا آکتييورلوق[3] صنعتي چيخدي، صحنهده، اينسانلارين قارشيسيندا باشقاسينين اوبرازيني ياراتماق صنعتي، او محض بو صنعت اوچون يارانميشدي. امک اونا هئچ نه ايله موقاييسه اولونمايان، بلکه ده حياتيندا ايلک دفه اولاراق سئوينج گتيردي؛ لاکين سونونجو ميصراع سسلهنيب، صحنهدن سونونجو جسد چيخاريلاندا او، يئنيدن غئيري-رئالليغين اييرنج داديني دويمالي اولوردو. او، فئررئکس[4]، ياخود تامئرلان[5] اولماغي باشا چاتديرير و يئنيدن هئچ کيم اولوردو. سيخينتيدان باشقا قهرمانلار و قورخولو احوالاتلار دوشونمهيه باشلادي. اونون بدني مئيخانالاردا، فاحيشهخانالاردا مشغول اولاندا، بدنينه سالينميش روح کاهينلرين خبردارليقلارينا قولاق آسمايان سئزار[6]، کؤنلونده کي توراغايي[7] لعنتلهين جوليئتتا[8]، صحرادا کوپهگيرن[9] قاريلارلا صؤحبت ائدن ماقبئت[10] اولوردو. يئر اوزونده هئچ کيم اونون قدر چوخ سايلي آداما چئوريلمهميشدي، او، سانکي ميصير پروتئيي[11] کيمي رئالليغين بوتون اوبرازلاريني ايشلهمهيي باجارميشدي. بعضن تاپيلماياجاقلارينا امين اولاراق، بو و يا ديگر سوژئتين[12] کونج-بوجاغيندا مشعوم ائعتيرافلار قويوردو؛ ريچارد دئييردي کي، او، چوخلو روللاردا اوينايان آکتيوردور، ياقو[13] «من-من دئييلم»[14] کيمي کؤهنه سؤزلري سؤيلهييردي. حياتلا يوخونون عئينيلييي و تصوورلر اونو سونرالار مشهورلاشان تريادالارا[15] ايلهاملانديردي.
ايييرمي ايليني يوخولاريني ايداره ائدهرک کئچيردي، لاکين بير گون سحر قيلينجلاردان اؤلن کراللار، ملاحتلي رئپليکالارلا[16] گؤروشن، آيريلان، اؤلن بدبخت سئوگيليلر اولماغا قارشي نيفرت و دهشت حيسس ائتدي. ائله همين گون تئاتري ساتدي، بير هفتهدن سونرا ايسه دوغما شهرينده ايدي، بوردا يئنيدن اوشاقليغينين آغاجلاريني، چاييني تاپدي و آرتيق اونلاري ميفولوژي[17] ايشارهلر و لاتين آدلاريلا بزهديلميش، موزانين[18] شؤهرتلنديردييي باشقالاريلا موقاييسه ائتميردي. آمما بوردا دا کيمسه اولماق طلب اولوندو و او دا موعيين ميقداردا مال-دؤولته ماليک، ايندي يالنيز سسودالار[19]، مولکي[20] ايدديعالار، دؤوريييهدن[21] داخيل اولان فاييزلرله[22] مشغول اولان ايشلردن آرالانميش صاحيبکارا چئوريلدي. بو آمپلوادا[23] او، پافوس[24] و ادبيلييين دوشونولموش شکيلده يول وئريلمهدييي، بيزه معلوم قورو وصيتنامهني ديکته ائتدي. لوندوندان دوستلاري بعضن اونون گوشهسينه باش چکنده دوستلارينين قارشيسيندا کئچميش پوئت[25] رولونو اويناييردي.
حيکايه علاوه ائدير کي، او، اؤلوم آياغيندا، يا دا اؤلوموندن سونرا آللاه قارشيسيندا دورور و اونا موراجيعت ائدير:
- من، عبث يئره بو قدر اينسان اولموشام من آنجاق بير نفر اولماق ايستهييرم[26]- اؤزوم.
توفانين ايچيندن يارادانين گؤزو جاواب وئرير:
- من ده من دئييلم. سن اؤز اثرلريني ياراتديغين کيمي، من ده بو دونياني اويدورموشام، شئکسپيريم منيم و منيم يوخولاريمين علامتلريندن بيري- منه بنزر سنسن کي، ماهيتي هر شئي و هئچ نه دير.[27]
[1] Iyun:يازين اوچونجو آيينين اون بيريندن يايين بيرينجي آيينين اونونا كيمي ائحتيوا ائدن خريستييان آيي
[2] Anna Hetuey:شئكسپيرين آروادي
[3] Aktyorluq:تئاتر تاماشالاريندا رول لاري ايفا ائتمه صنعتي
[4] Ferreks:اينگيليسجهنين ايلكين تراژئديلريندن بيري(1570)
[5] Tamerlan:توپال تئيمور؛ كريستوفئر مارلونون يازديغي بير پييئس(1590)
[6] Sezar:شئكسپيرين اثري(1600-1601)،اؤلومونه قصد اولونموش سئزار هئچ كيمين سؤزونه باخماييب سئنايا كئديب اؤلدورولدو
[7] Torağay:سئرچهيه اوخشار چؤل قوشو
[8] Culyetta: شئكسپيرين رومئو و جولييئتتا اثرينين اساس اوبرازلاريندان
[9] küpəgirən:ناغيللاردا فيريلداقچيليق، بيجليك و آرا ووران منفي تيپلي قاري اوبرازي؛ ساحيره
[10] Maqbet:شئكسپيرين ماقبئت(مكبث) اثرينه ايشاره دير؛كوپه گيرن قاريلار گلهجك دن خبر سؤيلهييرديلر
[11] Proteyi:
پروتئي قديم ميصير آللاهلاريندان بيريدير، ميصير آللاهلاريندان اولان پوسئيدونون اوغلو ايدي و اونون بئله بير ايستئعدادي (قابيليييئتي) وار ايدي کي، ايستهنيلن اوبرازا گيره بيليردي.
بورخئس ده بونونلا موقاييسه آپارميشدي؛ يعني شئکسپير سانکي پروتئي کيمي، ايستهنيلن اوبرازا گيره، اوبرازي يارادا بيليردي.
[12] Süjet:مؤوضوع
[13] Yaqo: شئكسپيرين اوتئللو اثرينده اوتئللو و دئزدئمونا آراسيندا نيفاق تؤرهدن اوبراز
[14]I am not what I am:
اوتئللودا-بيرينجي پرده-بيرينجي صحنه-ياقونون دييالوقو،«من، من دئييلم» آللاهين موسايا دئدييي«وار اولان منم» سؤزون پارودييا(نقيضه)سيدير.( آللاه موسايا دئدي: « وار اولان منم ». سونرا دئدي: « ايسراييل اؤولادلارينا بئله سؤيله: « «منم» دئيهن سيزين يانينيزا مني گؤندردي »». عهدي-عتيق—چيخيش—3-جو فصيل14-جو آيه )
[15] Triada:
هئقئله گؤره دييالئكتيك اينكيشاف قانونلاريندان بيري اولان اينكارين-اينكار قانونونون(تئزيس، آنتي تئزيس و سينتئز شكلينده) تظاهور ائتمهسي- موعيين بير شئيله علاقهدار اولان اوچ شخص، اوچ شئي و يا اوچ معنا
[16] Replika:تاماشادا و يا نوطق ده تاماشاچيلار طرفيندن اولان ائعتيراض،بورادا روللارين بير-بيرلرينه جاوابلاديقلاري جومله لر آنلاميندادير.
[17] Mifoloji:اوسطوره لري آراشديريب تانيما بيلگيسي
[18]Muza: اينجهصنعتين، ياراديجيليغين حيمايهداري اولان ايلاههدير
[19] ssuda:بورج
[20] Mülki:غئيري-حربي، وطنداش، (شهروند)
[21] Dövriyyə:هر بير زادين دولانيشي(بورادا سرمايه دولانيشي دئمك دير)(فارسجا=چرخه)
[22] Faiz:فايز،هر نه يين يوزده موعيين ميقداري(%)
[23]Amplua:رول قاليبي،آرتيستين ياراتديغي اوبرازين خوصوصييتي، وضعييت
[24]Pafos:1.روحلانما، جانلانما 2.روح يوكسكليي-ائنتوزيازم-قيزغينليق-شووق و ذووق
[25]Poet:شاعير
[26] اصلده «من، عبث يئره بير ائله اينسان اولموش من آنجاق...» ايدي. گولشن جبييئوا ايله مصلحتلشديكدن سونرا بئله يازيلدي. م.ص
[27] 11 و 18 –جي ايضاحلاري موترجيمدن سوروشدوقدا ائلئكترون عونوانيما گؤندرميشدي.
