1- غوواصئ- بواحيرئ-ريوايت،
سيياحئ- بواديئ-حيکايت
2- دريايئ- ريوايتي اوزنده،
صحرايئ-حيکايتي گزنده.
3- دوزموش بو نيظام ايلن گؤهرلر،
وئرميش بو ادا ايلن خبرلر.
4- کيم وار ايدي بير خوجسته سيما،
ايدراکي تامام، طبعي غوررا.
5- اشياء تکللوموندن عاريف.
هر السينهدن اولوردو واقيف.
6- بير گون کي، شههئ-سيپئهرئ-رابئع[1]
تيغيني حمل[2]ده قيلدي لامئع[3]،
7- تسخيرئ-حمل قيلان زاماندا،
خونئ-حمل آخيدان زاماندا،
8- جاري اولوب هر طرف گزنده،
هر سبزهگههه گوذر ائدنده ،
9- بير طؤور ايله دؤور ائديب زمانه ،
بير اؤزگه فضا يئتيب جهانه ،
10- ابوابئ-خيال اولوندو مفتوح،
امواتئ-نباته يئتدي چون روح.
11- چون نشو و نيما بولوب چمنلر،
چاک ائتدي نبات پيرهنلر،
12- مئي نشئه ايله اياغ چکدي،
لاله جيگرينه داغ چکدي.
13- نرگيس کي، گؤز آچدي باغه گيردي،
بير باخماغيلن اؤزون ايتيردي.
14- کجگردن اولوب بنفشهيئ-زار،
بير نشئيئ-مئيله اولدو خوممار.
16- غؤنچه ياخاسيني ائيلهدي چاک،
بولبول باخوبان اولوب فرحناک؛
17- باغ ايچره آچيلدي قيرميزي گول،
باشلادي انين[4] و ناله بولبول.
18- القيصصه ، فضالهنيب چمنلر،
خوش، تازه گئييندي ياسمنلر.
19- سئير ائتمک اوچون او پاکدامن،
توتدو رهئ-باغ و طرفئ-گولشن.
20- بير باغه گوذر ائدن زاماندا،
هر مئيوهيه بير نظر قيلاندا،
21- گؤردو کي، فواکئه[5] و ثمرلر
اؤز-اؤزونه ايفتيخار ائدرلر.
22- آلوچه ائدردي شوکرئ-ستتار
کيم:
- من کيمي خوش جهاندا کيم وار؟
23- تبلرزهيه من شفا وئريرم،
تلخييئ-فمه[6] صفا وئريرم.
24- اکليم[7]دن اولوب باش آغريسي دور،
دئميش حوکما بو سؤزو جومهور.
25- اول سؤزونو آخيره يئتيردي،
خشميندن آلو اؤزون ايتيردي.
26- آلوچهيه سؤيلهدي کي:
- ائي زار!
فخر ائيلهمه ، ائيلهمزميسن عار؟
27- کيم تورش، دخي ذليلسن سن،
اثمار آرا عليلسن سن.
28- اکلينده سنين قاماشي[8] ديشلر،
خوش طبعلره روطوبت ايشلر.
29- ايفليجه و کوفت؛جومله آزار[9]،
سني يئيهنه اولور سزاوار.
30- اول قاديرئ-بيميثال و همتا،
آلويه مني قيليب موسمما،
31- چون دوررئ-قلندري به گوشم،
يوز مين طرفه ساچيلدي خوشهم.
32- گه سبزه و، گاه ارغوواني،
گه سورخ و سفيد، زعفراني.
33- اونون سسيني گيلاس ائشيتدي،
بو ضرب ايله اونا طعنه ائتدي:
34-
- کئي ناکسي دون، اوتانمادينمي؟
آزرم اودونا يانمادينمي؟
35- کندوزونو[10] بونجا وصف ائتدين،
قورتار سؤزونو کي، حددن اؤتدون.
36- هر کيم سني يئسه ائتمز احلال[11]،
گونده گرک اونا اوچ کره بال.
37- اول دم کي، مني حاق ائتدي ظاهير،
وئردي تنيمه ليباسئ-فاخير،
38- رختيم کيمي يوخدو هيچ جؤوهر،
جيسميم کيمي يوخدو هيچ گؤوهر
39- گه زؤهره و گاه موشترييم.
گاهي ملک و گهي پرييم.
40- سرو آغاجي تکدير هر بوتاغيم،
خوبلار چکهللر ايشتيياقيم.
41- زردآلو ائشيتدي، نعره اوردو[12]
کيم:
- گيلاسي گؤرگيلن، قودوردو!
42- دئدي کي:
- ائي احقرئ-زمانه !
وئي زاغ و کلاغه آب و دانه !
43- نه فخر ايله اؤزونو اؤگرسن،
بو عئيب ايله سن نه فخر ائدرسن؟
44- بير قطره سو، بير ده اوستوخانسان[13]،
هر کيم کي، يئسه اونا زييانسان.
45- گر سني قوروتسا باغيبانلار.
آخير گونو چوخ چکر زييانلار.
46- اول اصلئ-بينايئ-جومله بونياد،
زردآلو منه قويوبدو هم آد.
47- گه سبز اولورام زوموررود آسا،
گاهي بدنيم اولور موطللا.
48- گر مني قوروتسا باغيبانلار،
ايستر مني جومله کاريوانلار.
49- هر قاندا آپارسالار عزيزم،
هر طبخه بوراخسالار تميزم.
50- اريک سؤزون آلما گوش قيلدي،
آجيقلانيبان خوروش قيلدي:
51-
- کئي قارني ورملي، سينهسي چاک،
وئي جامهسي توزلو، لذذتي خاک!
52- خاصيييتيني کي، سن بيليرسن،
کندوزونا ريشخند ائديرسن.
53- هر کيم سني يئدي قارني شيشدي،
دريايئ-بلا ايچينه دوشدو.
54- انواعئ-بلا و درد و سؤودا.
سني يئيهنه اولور موحييا،
55- اول قادير و حيي و فرد و فتتاح،
آديمي منيم قويوبدو توففاح[14].
56- هم چؤهرهمه وئردي سورخ رنگي،
هم اهينيمه اطلسئ-فرنگي[15].
57- ايکي يارين آراسيندا محرم
يوخ من کيمي دهرده موقددم.
58- هم پئيکئ-نيگارئ-نازنينم،
هم قاصيدئ-يارئ-مهجبينم.
59- تبليغئ-ريسالتيمده سؤز يوخ،
تفهيمئ-بلاغتيمده سؤز چوخ.
60-خلوتگهئ-ياره اهلئ-سيررم،
معشوقينه عاشيقي يئتيررم.
61- بير بزمده گر اولا مويهسسر،
تجميعئ-فواکئه و ثمرلر،
62- من هم گر او بزمده بولونسام،
اثمار ايچينده حاضير اولسام،
63- جومله مني اينتيخاب ائدهللر،
هم غئيردن ايجتيناب ائدهللر.
64- آلما ائدر ايدي يوز تفاخور،
امرود اؤزونو قيلدي ظاهير.
65- سسلندي کي:
- ائي فسادئ-دؤوران!
وئي موفسيدهيئ-ميثالئ-شئيطان!
66- گر قابيلئ-ايفتيخار اولوبسان؟
آلما آديني نئچون قويوبسان؟
67- گر ياخشي اولاردين آل دئيهردين،
آلما نئچون آديني قوياردين؟
68- اول حضرتئ-لايزالئ-معبود،
آد قويدو منه لطيفه امرود.
69- وئردي منه ياخشي خاصيييتلر،
هم اکليمه چوخ-چوخ عافييتلر.
70- هر خستهيه من شفا وئريرم،
هر جرگهيه من صفا وئريرم.
71- امرود ائدردي وصف حالين،
بيلمزدي اؤز ايشينين معالين[16]،
72- ناگاه سسيني ائشيتدي انگور،
غئيظه گليب اولدو مست و مسرور:
73-
- کئي رنگي سارالميش عيللتيندن!
باشي يئکه ضعفئ-قوووتيندن.
74- اؤز باشينا سن طبيب اولدون،
بيمارلارا نصيب اولدون،
75- کندوزونا واردير ائحتيياجين،
ائيلرميسن اؤزگهلر علاجين؟
76- دخي کل[17] اگر طبيب اولوردي،
اوول باشينا دوا قيليردي،
77- اوول واريب اؤزونه دوا وئر،
اوندان سورا خستهيه شفا وئر.
78- اول جاعيلئ[18]-ظولمتين ايلن نور،
آد قويدو منئ-حريفه انگور.
79- وئردي منه دورلو خاصيييتلر،
لوطف ائتدي منه چوخ عافييتلر.
80- من سبزه و کيشميش و مهويزم.
اثمار ايچينده چوخ لذيذم.
81- مندندي شرابئ-ارغوواني،
مندندي سورور و شادماني.
82- من ساقييئ-مجليسئ-وفايم،
زيينتدئهئ-محفيلئ-صفايم.
83- تورشو ايله همنيشين منم، من!
حلوا ايله همقرين منم، من!
84- حئيوا ائشيديب بو گوفت وگويو،
غئيظه گليبن سارالدي رويو،
85- انگوره دئدي کي:
- يوم دهانين!
دانيشما کي، لال اولا زبانين!
86- شوغلون قمو[19] مؤحنت و المدير،
مدحين اؤزونه تامام ذمدير.
87- بير کسله کي، ايتتيحاد قيلسان،
بير جام مئي ايله شاد قيلسان،
88- اول شادليغي تامام اولور غم،
غم اوستونه غم گلير دمادم،
89- اوول کي؛ ائدر خيلافئ-احکام،
دخي هم اولور جهاندا بدنام،
90- هم عقلئ-مورججحي[20] اولور فصل،
هم جهلئ-مورککبي[21] اولور وصل.
91- گر مونعيم اولا گئدر طلاسي،
ور موفليس اولا گئدر حياسي.
92- اول جوملهيئ-موشکيلي ائدن حلل،
آديمي منيم قويوب سفرجل[22].
93- وار لذذت و رنگ و داد منده،
هم نام و لقب، خوش آد منده .
94- عطريمله دولوبدو باغ و باغچا،
هم منزيليم اولدو تاغ[23] و تاغچا.
95- مني آپاريرلار هر ديياره ،
هم تؤحفه وئريرلر هر ديياره ،
96- کندوزونو وصف ائدردي حئيوا،
نارينج ائشيديبن اولدو پئيدا.
97- حئيوايه خيطاب قيلدي:
- کئي زار!
دانيشما کي، سنده يوخ مگر عار؟
98- رنگين ساراليبدي بوغض و کيندن،
يوخدور خبرين مگر اؤزوندن؟!
99- مين طعنه ائدر سنه خلاييق،
اونلار کي دئدين، سنه نه لاييق؟
100- قارنين دولو کيرم و بوغض و کينه ،
کيرمه بدنين اولوب خزينه .
101- مدحين اؤزونو مذممت ائيلر،
وصفين سنه جومله لعنت ائيلر.
102- اول لئيلئ نهار ائدن، گونو شب،
نارينجا قيليب مني مولققب.
103- لوطف ائتدي منه قبايئ-فاخير،
اول دون ايله ائيلهرم تفاخور.
104- يوز شوکر ائدرم من اول خودايه ،
يوز فخر تنيمده کي قبايه .
105- بير دون منه لوطف ائيلهييبدير
کيم، غئيرييه دخي وئرمهييبدير.
106- شکليمي دخي ائديبدي پوستان،
پوستاني سئوهلـله جومله مردان.
107- يوز فخر ايله سؤيلر ايدي نارينج،
ناگاه سسيني ائشيتدي تورونج،
108- گوفتاره گليب دئدي کي:
- ائي دون!
فخر ائتمه قبايه کيم، نه دير دون؟
109- گر ائششهيه محميل ائتسهلر جول[24]،
اول جولي مونققش اولا گول-گول،
110- ائششکده زيوال هم کم اولماز،
مينبعد[25] او ائششک آدم اولماز.
111- اول قاضييئ-حشر و نشر و ميعاد،
تورونج منه قويوبدولار آد.
112- من افشورهيئ-طعامئ-شاهم،
يئميشلر ايچينده پاديشاهم.
113- سردفترئ-مئيوهجاتئ-باغم،
اثمار ايچينده چون چيراغم،
114- هر نه کي، دئسم زييادهيم من
کيم، دايما سبزو تازهيم من.
115- بو سؤزلري نار ائديب تفههوم،
آغزين آچيب ائيلهدي تبسسوم.
116- کيم، رنگينه فخر ائديردي نارينج.
هم اؤزونو وصف ائدردي تورونج؛
117- دئدي کي:
- نه دير بو گوفتگولر،
بيفايده باطيل آريزولر!
118- گر رنگ ايله اولسا عيشوه و ناز،
رنگ ايچره شوکوفهم اولدو مومتاز.
119- وار کيمسه ائدرسه سوء-تحسين،
وار منده زولالئ-تورش و شيرين.
120- کندوزومو مدح ائتمزم من،
اؤز حاليمي شرح ائتمزم من
121- کيم، مئيوهيئ-رؤوضهيئ-جينانم،
نام و لقب ايله من رومانم.[26]
122- دونيا ثمري منه نه نيسبت،
کيم، مخضريم[27] اولا باغئ-جننت.
123- نارينج و تورونج چاکريمدير،
حئيوا ايله سيب نوکريمدير،
124- هر دانهم اولوبدو لعلئ-غلتان،
هر جؤوهر اونا اولوبدو حئيران.
125- نار اؤز صيفتيني وصف ائتدي،
باغ ايچره سسين روطب ائشيتدي،
126- خشم ايله او دم آياغا دوردو،
قهر ايله اناره نعره اوردو:
127-
- کئي باغئ-بهيشتدن اوران دم،
سندن دئگيلم او وصفده کم.
128- من قابيلئ-اکلئ-انبييايم،
ايفطارئ-جميعئ-اتقييايم.
129- مشهور عجمده و عربده ،
معروف هم اصلده نسبده .
130- مأکولئ- تمامئ-خاص و عامم،
سيياحئ-بيلادئ-ميصر و شامم.
131- ازبس کي، منم حبيبئ-احباب،
بو وجه ايله منه چوخدور القاب.
132- خستهوي[28] و زاهيدي[29]، موفتتل[30]،
هم اشمي[31] و دخي موفرجل[32].
133- خوش بوقعهلر ايچره حاضيرم من،
مشهدلره چون موجاويرم من.
134- سورتلله مني مزارئ-ياره،
تؤحفه آپاريرلار هر ديياره.
135- وصفيني روطب چون ائتدي ايتمام،
يوز خشمله نعره اوردو بادام،
136- خورمايا دئدي کي:
- ائي جهانگرد!
ذممينده سنين بسيندي بو فرد:
137- گه باغداديسن، گه ايصفهاني،
هرجاييلييين توتوب جهاني.
138- وصف ائيلهمهگينده حددن اؤتدون،
دانيشما کي، سن مني اريتدين.
139- چوخ دورلوجه خاصيييت منيم وار،
شرح ائتمهيه اؤزوم ائيلهرم عار.
140- کيم، آبئ-نبات و نوقل و حالوا
اولور منئ-زاردان موحييا.
141- پوسته کي، ائشيتدي آغزين آچدي،
بادامه بو نؤوع ايلن ساتاشدي:
142-
- کئي باغلي دهاني خيسستيندن،
پوشيده اوزو ليعامتيندن!
143- بير ذرره سنين سخاوتين يوخ،
بيحدد و عدد خيساستين چوخ.
144- مين داش يئتيشمهيينجه جانه،
قننادييه وئرمهسن کي، دانه.
145- خللاقئ-جهانئ- ظولمت و نور
پوسته منيم آديمي قويوبدور.
146- غؤنچه کيمي آغزيم آچميشام من.
هر طاليبه دانه ساچميشام من.
147- بير ياندان ائشيتدي خوخو فيستيق[33]،
هم سونجود و شاپالود و فينديق.
148- عنناب ايله توت، آلبالو،
انجير و زؤغال و جؤوز، ليمو،
149- هر بيري بير آفتئ- زمانه ،
هر بيري سؤلردي بير فيسانه؛
150- شافتالو دئيردي:
- پاديشاهم،
فيستيق کي:
- انجوم ايچره ماهم،
151- هم جؤوز دئيهردي:
- خوسرووم من.
فينديق دئيهردي:
- سرورم من.
152- ليمو کي:
- منم بو باغه محمود.
شاهم کي، دئيهردي شاهپالود.
153- هم جؤوز دئيهردي:
- پهلوانم،
انجير کي:
- شؤهرهيئ-جهانم.
154- ... هم وصف ائديب اؤزون گيلهنار،
توت اولدو کي، باغه طوطي-گؤفتار،
155- قيلدي نظر اول خوجسته سيما،
گؤردو کي، اولوب بو باغدا غوغا.
156- گلميشدي کي، ائيلهيه سياحت،
لذذت آپاريب قيلا فراغت.
157- گؤردو کي، باغ ايچره يوخدو لذذت،
فسخ ائيلهدي، عزمين ائتدي ريجعت.
158- دوشدو يولا هم گؤزتدي خانه ،
ناگه يولو دوشدو بوستانه.
159- بير نؤوع ايله گؤردو بوستاني،
آز قالدي کي، ترک ائده جهاني.
160- ائيلردي خييار شوکرئ-خاليق
کيم:
- قيلدي مني جاهاندا حاذيق،
161- اکليمده اولور مريض ديلسرد،
وصفيمده منيم بسيمدي بو فرد:
162- من دافئعئ-دردئ-مؤحريقاتم[34].
مرهمنئهئ-صدرئ-موطبيقاتم[35].
163- گرمک[36] کي، ائشيتدي بو مقالي،
سان کيم، موتغييير اولدو حالي،
164- اوز توتدو خيياره :
- کئي جفاکار!
بو وصف سنه دئييل سزاوار.
165- يوخدو لذتين همين بير آدين،
جاموش اتينه دؤنوبدو دادين،
166- اول مدحلرين سنه نه لاييق؟
اول وصفلره منم مووافيق.
167- من خستهلره شفا وئريرم،
هم قلبلره صفا وئريرم،
168- وار امزيجه[37] ايله ائعتيداليم،
هر طبع ايله مؤعتديلدي حاليم.
169- گرمک سؤلر ايدي يوز فيسانه ،
بو ياندان ائشيتدي هينديوانه .
170- بير نعره چکيب، خروش قيلدي.
دريا کيمي داشدي، جوش قيلدي.
171- دئدي کي:
- مگر بو خاصيييتلر
من مؤحترمه دئگيل مويهسسر؟
172- من سينهلره شفا وئريرم،
من ديدهلره جلا وئريرم؛
173- صفرا و حرارته دوايم،
باش آغريسينا عجب شفايم.
174- خوش طعم لذيذ، رنگيم احمر،
سويوم دخي چون زولالئ- کؤوثر.
175- بيمارلره دوا منم، من،
هم خستهلره شفا منم، من.
176- اؤوصافين ائدردي هينديوانه،
قاوون ائشيديب چکيب زبانه،
177- وئرميشدي چو قارپيزا ويزارت،
هم گرمهيه منصبئ-ويکالت،
178- ائتميشدي خيياري چون مولازيم،
شممامهني[38] هم اؤزونه خاديم.
179- بوستانچييا امر قيلدي قاوون،
وئرديردي جزاسيني بولارون.
180- سويدوردو دريسيني خييارين،
آلديردي اليندن ايختييارين.
181- هم گرمهيه اوردو نئچه ياره ،
جيسميني ائلهتدي پاره - پاره.
182- قارپيزي او دمده شاققالاتدي،
شممامهني بير کناره آتدي.
183- دئدي کي:
- منم سيزين پناهيز،
بو بوستان ايچره پاديشاهيز!
184- شه مجليسينه موصددرم من،
اثمار ايچينده سرورم من.
185- هر کيم يئسه مني، قيلسا رئحلت،
يئتر اونا روتبهيئ- شهادت.
186- عطريم دخي عطرئ-موشکه بنزر.
نه موشک کي، بلکه عطرئ- عنبر.
187- وئرميشسه منه زولالئ-کؤوثر
ساقيسي او کؤوثريندير حئيدر.
188- القيصصه کي، بوستاندا قاوون
وصف ائتدي اؤزونو حددن افزون.
189- غئيظ ايله او دم آياغا دوردي،
اؤز باشيني خشم ايله آييردي.
190- بونو گؤروب اول خوجسته سيما.
بوستانه هم ائتمهييب تاماشا،
191- بيلدي کي، بو دؤورده وفا يوخ.
دونياني سئوهن چکر جفا چوخ.
192- پس ائتدي يقين اول جفاکئش،
اولماز بو جهاندا کيمسه ديلخوش.
193- بيلدي کي، اولوب بو دئير فاني،
ترک ائيلهدي لذذتئ-جهاني.
194- دونيا ايشينين مداري يوخدور،
هئچ کيمسهيه ائعتيباري يوخدور.
195- ائيلر بيريسيني صاحيبئ-تاج،
اول بيريسين ائيلر اونا مؤحتاج.
196- لئيلايا وئريب عذارئ-گولگون،
قئيس اونو گؤرنده اولا مجنون.
197- هم يوسيفه وئردي حوسنئ-زيبا.
اولدو اونا موبتلا زولئيخا.
198- عزرايه وئريبدي حوسنئ-بيحد،
قيلميش اونا وامقي موقييد.
199- بو کؤهنه ائوين وفاسي يوخدور،
اندوه و غم و جفاسي چوخدور.
[2] حمل:يازين اوول آيي ، اون ايکي فلکي بورجون بيرينجي بورجو
[3] لامئع: پارلاق
[4] انين:سيزيلتي (عربجه تلففوذو= əneyn)
[5] فواکئه:مئيوهلر(عربجه«فاکهه»نين جمعي)
[6] فم:آغيز(عربجه)
[8] قاماشي: قاماشار
[9] آزار:خستهليک، مريضليک
[10] کندوزونو:اؤزونو
[11] احلال: حلال ائتمک،بير يئرده اوتراق ائتمک
[12] اورماق: وورماق
[13] استخوان: سوموک
[14] توففاح:آلما(عربجه و واحيدي «تفاحه» دير)
[15] اطلس:بورادا بير جوره ايپک پارچا
[16] معالي: روتبه، منزيل
[17] کل:کئچل،توکسوز
[18] جاعيل: يارادان(جاعل)
[19] قمو: هامي
[20] مورججح: قيمتلنديريلميش، ترجيح وئريلميش
[21] جهلئ-مورککبي:بير زادين ماهيتي خيلافينا تام عينادلا ائعتيقاد بسلهمک
[22] سفرجل:حئيوا
[23] تاغ:طاق
[24] جول: چول
[25] مین بعد: من بعد
[26] رومان: نار،انار(رمان)
[27] مخضر:گؤیهرهجک یئر
[28] خستهوي: چردكلي، بير جوره خورما آدي(=هستهوي)
[29] زاهيدي: بير جوره خورما آدي
[30] موفتتل: سيخ بير-بيرينه تيكيلي، بير جوره خورما آدي
[31] اشمي: تكببورلو، بير جوره خورما آدي
[32] موفرجل: بير جوره خورما آدي
[33] فیستیق: فیسدیق،پوسته، (یئربادامی)
[34] مؤحریقات: یانغیلار، تانری ریضایتی اوچون یاندیریلان قوربانلیقلار
[35] موطبیقات: آجی اولایلار، فاجیعهلر
[36] گرمک: بیر جوره قووون
[37] امزیجه: مزاجلار
[38] شممامه: بیر جوره قووون

