
موحاريبه موطلقديرمي؟
آلبئرت ائينشتئينه[1] مكتوب/آوسترييا عاليمي، پسيخياتر[2]- حكيم، پسيخوآناليزين بانيسي زيقموند فرويد[3] 1939-1856
ويانا، سئنتيابر ، 1932
ترجومه: آنار/کؤچورن: نسرين شيرمحمدزاده
عزيز جناب ائينشتئين!
بيلندهكي، منه سيزي ماراقلانديران و رأيينيزجه باشقالارينين دا ديققتيني چكمهيه لاييق اولان بير مؤوضوعون موذاكيرهسينده ايشتيراك ائتمهيي تكليف ائديرسينيز، درحال راضيلاشديم. ائله دوشونوردوم كي، سئچدييينيز مؤوضوعا هر بيريميز- فيزيك يا پسيخولوق، بو گون ناييل اولدوغوموز بيليكلر[4] سويييهسيندن ياناشا بيلر و بئلهليكله هرهميز بير طرفدن يولا چيخساق دا، عئيني بير نؤقطهده گؤروشه بيلهريك. آمما دوزو، مسلهنين قويولوشو مني تعججوبلنديردي: بشريييتين موحاريبهنين دهشتلي تهلوكهسيندن خيلاص اولونماسي اوچون نه ائتمك لازيمدير؟ ايلك آندا اؤزومون (آز قالا دئيهجكديم هاميميزين) بو مسلهده سرريشتهسيزليييميزدن قورخدوم، آخي موحاريبهنين اولوب- اولماماسيني پراكتيك[5] جهتدن دؤولت خاديملري حلل ائدير. داها سونرا آنلاديم كي، سيز مسلهني عاليم- فيزيك كيمي يوخ، هومانيست[6] دونياگؤروشلو اينسان كيمي قويورسونوز. اونو دا دوشوندوم كي، مندن كونكرئت[7] تكليفلر گؤزلهميرلر، من يالنيز موحاريبهنين قارشيسيني آلماق پروبلئميني پسيخولوق كيمي دهيرلنديرمهلييم.
سيز سؤزونوزه حوقوق و حكميييتين موناسيبتيندن باشلاييرسيز. يقين كي، بيزيم آراشديرماميز اوچون بو دقيق باشلانغيجدير. آمما اولارمي من«حاكيميييت» سؤزونو داها سرت «گوج» سؤزويله عوض ائديم. چونكي بو گون بير- بيرينه قارشي دوران حوقوق و گوجدور. حوقوقون گوجدن يارانديغيني ايثبات ائتمك چتين دئييل. اگر بو ايشين قايناقلارينا موراجيعت ائتسك، لاپ اووللره گئتسك، پروبلئمين ماهيييتيني گؤرهريك. باغيشلايين كي، ايندي من هامييا معلوم اولان و هامينين قبول ائتدييي مسلهلردن دانيشاجام. بئله گؤرونمهسين كي، نه ايسه تزه بير شئي دئييرم، آمما توخوندوغوموز مؤوضوع بونلاري دئمهيي مجبور ائدير.
پرينسيپيال[8] مسله اودور كي، اينسانلار آراسيندا كونفليكتلر[9]، ماراقلارين توققوشماسي گوج واسيطهسيله حلل اولونور. بوتون جانليلار عالمينده بئلهدير و اينسان اؤزونو بو عالمدن آييرماماليدير. اينسانلاردا بونا فيكيرلرين كونفليكتي علاوه اولونور. آمما بو داها سونراكي دؤورون غليظليييدير. اووللر، ايلكل دؤورده اينسان اورداسيندا يالنيز عضلهلرين گوجو كيمه نهيين مخصوص اولاجاغيني و كيمين ايرادهسينين غاليب گلهجهييني موعيينلشديريردي. آز سونرا عضلهلرين گوجونه هوجوم، يا مودافيعه آلتلرينين ايستيفاده اولونماسي دا علاوه ائديلير. كيمين سيلاحي داها موكمملديرسه و كيم بو سيلاحدان داها اوستاليقلا ايستيفاده ائده بيليرسه او غاليب گلير. سيلاح مئيدانا چيخاندان بري ذكا اوستونلويو عضله اوستونلويوندن داها اؤنملي اولماغا باشلايير. آمما توققوشمانين سون مقصدي ائله اوولكي كيمي قالير. رقيبلردن بيري آلديغي زدهلر نتيجهسينده و گوجون ضعيفلهدييي اوچون ايددعيالاريندان دا، موباريزهدن ده ال چكمهلي اولور. مقصدين سون حددي دوشمنين تاماميله يوخ ائديلمهسي، يعني اؤلدورولمهسيدير. بونون اهميييتي اوندادير كي، دوشمن داها هئچ واخت قيصاص آلا بيلمهيهجك و اونون طالئعيي بئله فيكره دوشه بيلهجك بوتون باشقالاري اوچون ده گؤرك اولاجاق. بوندان باشقا، دوشمنين قتلي اينسانا خاص اولان اينستيكتيو[10] قددارليق مئيلي ايله ده باغليدير كي، بو بارهده سونرالار دانيشاجاغام. آمما دوشمني اؤلدورمك ايستهيينه قارشي باشقا بير فيكير ده عمله گلير اؤلدورمكدنسه، حياتيني ساخلاييب اونو اؤزون اوچون قول كيمي ايستيفاده ائده بيلرسن. بو حالدا دوشمني يئنمهيينله، قول كيمي ايشلتمهيينله غورور دويورسان، آمما عئيني زاماندا تهلوكهسيزلييينه خلل گلير، آخي حياتيني ساخلاميش دوشمنين قيصاص، اينتيقام هوسي ده قالير.
من ايبتيدايي دؤورون موناسيبتلريني بو جور گؤرورم. اونو دا بيليريك كي، بو موناسيبتلر تاريخي اينكيشاف بويو موعيين تبددولاتا اوغرايير. يول گوجدن حوقوقا دوغرو يوكسهلير، آمما بو يول اؤزو نئجهدير؟ فرق آنجاق اوندادير كي، آيري فردين گوجو جمعيييتين، دؤولتين گوجويله عوض اولونور. جمعييت اؤزونو قوروماق اوچون تشكيلاتلانماليدير، قانونلار چيخارماليدير، تهلوكهلي قياملارين قارشيسيني آلماق اوچون بو قانونلارا نظارت ائدن اورقانلار ياراتمالي و لازيم گلنده اونلارين واسيطهسيله گوج تطبيق ائتمهليدير. بو ساياق ماراقلارين عئينييتي نتيجهسينده حيسسلرين بيرلييي و بيرليك حيسسي يارانير كي، بو دا ان رئال مودافيعه قالاسيدير.
عئيني بير جمعيييتده ده بير- بيريله ضيددييت تشكيل ائدن قوووهلر وار و اونلارين كونفليكتيني ده گوج واسيطهسيله حلل ائتمك لازيم گلير. آمما جمعييتين ايچينده بير- بيريله كونفليكته گيرن اينسانلاري خاريجي تهلوكه يئنيدن بيرلشديرير، آخي اونلار عئيني اراضيده ياشايان، عئيني خالقين، عئيني دؤولتين نومايندهلريدير و اؤز آرالاريندا نه قدر ضيددييت اولسا دا خاريجي گوجون قارشيسيندا بيرليك نوماييش ائتديرمهليديرلر. بشر تاريخي دايما آيري- آيري قبيلهلر، خالقلار، ايمپئرييالار[11] آراسيندا توققوشمالاردان خبر وئرير و بو توققوشمالار هميشه موحاريبهلرله تاماملانير. موحاريبهلر ده يئنيلن طرفين غارت اولونماسي، تاماميله قولا چئوريلمهسيله نتيجهلهنير. بو ساياق موحاريبهلرين تاريخي نتيجهلري ده موختليف اولور. بعضي تجاووزكار ساواشلار يئنيلميش خالقا يالنيز موصيبتلر گتيرير، بعضي داوالارين نتيجهسي ايسه داها كاميل، داها ايري و دئمهلي ياشاما ايمكانلاري داها گوجلو اولان دؤولتلر يارادير. قديم روم ايمپئريياسي بونا اؤرنكدير. فرانسيز كراللارينين سرحد اراضيلري اؤز دؤولتلرينه قاتماق ايستهيي فرانسانين يارانماسينا- صولحسئور، چيچكلهنن و بيرلشميش اؤلكهنين يارانماسينا سبب اولدو.
چاغداش دؤوروموزه موراجيعت ائتسك، بو كيچيك ايجماليميزدان بللي اولان عئيني نتيجهلره گلهجهييك. موحاريبهلرين قارشيسي يالنيز او زامان آلينا بيلر كي، اينسانلار، خالقلار، دؤولتلر بيرلهشيب مركزي حاكيميييت ياراتسينلار و بو حاكيمييت بوتون كونفليكتلر حاققيندا حوقوق اساسيندا قرار وئره بيلهجك سون مرحله اولسون. بونون اوچون ايكي شرط لازيمدير. بيرينجيسي، بئله بير اورقانين يارانماسي، ايكينجيسي، اونون يئترينجه گوجو اولماسي. بو شرطلردن بيري اولمادان اونون اوغورو مومكون دئييل. ميللتلر ليقاسي بئله بير تشكيلات كيمي نظرده توتولموشدو، آمما ايكينجي شرطه عمل اولونماديغي اوچون بير شئي ائده بيلمهدي.
ايندي من سيزين دئديكلرينيزدن بيري اوستونده ده دايانماق و اونا شرح وئرمك ايستهييرم. سيز تعججوبلهنيرسينيز كي، اينسانلار چوخ آسانليقلا موحاريبه ايستئريياسينا[12] قاپيلارلار و بئله گومان ائديرسينيز كي، هانسيسا نيفرت و داغيديجي اينستينكت[13] اونلاري موحاريبهلره سؤوق ائدير. تاماميله حاقليسينيز. بيز اينساندا بئله بير مئيلين اولدوغونا اينانيريق و سون ايللر بو اينستينكتين ظاهيري بليرلريني اؤيرهنمهيه چاليشيريق. ايذن وئرين پسيخوآناليزين چوخلو تجروبه و شوبههلردن سونرا گلدييي نتيجهلرين بير قيسميله سيزي تانيش ائديم. بيزيم فيكريميزجه، اينسانين ايكي مئيلي اولور: بيري قورويوجو و بيرلشديريجي- بيز بو مئيلي ائروتيك[14] آدلانديريريق. پلاتونون«ضييافت»ده بو سؤزو ايشلتدييي معنادا. بونو گئنيش آنلامدا سئكسوآلليق[15] كيمي ده دهيرلنديرمك اولار. ايكينجي مئيل ايسه آقرئسسيو[16]، دئستروكتيو[17]، داغيديجي مئيلدير. گؤرورسونوز كي، اصلينده صؤحبت معلوم قارشيدورمانين محببت و نيفرت قارشيدورماسينين نظري اساسلانديريلماسيندان گئدير. آنجاق گلين بو قارشيدورماني خئيير و شر قارشيدورماسي كيمي قييمتلنديرمهيه تلسمهيهك. بو ايكي مئيلين ايكيسي ده لازيمدير، اونلارين علاقهسي و توققوشماسي حياتين رهنيدير. بونلار بير- بيرييله سيخ باغليدير و بير- بيريني تاماملايير. مثلن، اؤزونوقوروما اينستينكتي تابعيتي ائعتيباريله ائروتيك اينستينكت دير، آمما حياتا كئچمهسي اوچون آقرئسسيوليك طلب ائدير. اگر منيم فيكيرلريمي ايزلهمكده داوام ائتمك ايستهييرسينيزسه، بير شئيه ده ديققت ائدين. اينسانلارين حركتلرينده بو ايكي مئيلدن آنجاق بيرينه راست گلمك اولمور، بو يا ديگر درهجهده هر ايكيسي وحدت تشكيل ائدير- ائروس[18] و داغيديجيليق.
منه ائله گلير كي، موحاريبه تهلوكهسينين آرادان قالخماسي مسلهسيندن دانيشماقدانسا، سيزين واختينيزي اؤز نظريييهلريمله آلديم، آمما هر حالدا يئنه ده بئله بير نتيجهيه گلديم كي، بو داغيديجيليق مئيلي هر بير اينسانين ايچينده وار و اونون سون مقصدي حياتي يئنيدن جانسيز ماتئرييايا چئويرمكدير. بو مئيلي تام حاقلا اؤلوم مئيلي آدلانديرا بيلهريك، ائروتيك مئيل ايسه طبعيي كي، حيات مئيليدير. بوتون دئييلنلردن بئله نتيجه چيخارماق اولار كي، نه قدر چاليشساق دا اينساني آقرئسسيو مئيللردن خيلاص ائتمك مومكون دئييل. مسله آنجاق بو جور قويولا بيلر كي، بو آقرئسسيولييي تاماميله آرادان گؤتوره بيلمهسك بئله، اونو اوزاقلارا يؤنلتمك اولار. ائله ساحهلره كي، موحاريبهلرله نتيجهلنمهسين. موحاريبهيه مئيل داغيديجيليق اينستينكتييله يارانيرسا، اونا قارشي ائروتيك مئيلي قويماق اولار.
گؤرورسونوزمو، چاغداش پروبلئملردن اوزاق نظريييهچيدن بو مسلهلرله باغلي بير فايدا آلماق چتيندير. نهدن بيز موحاريبهيه بو قدر نيفرت ائديريك؟ آخي موحاريبهنين بيولوژي اساسلاري وار، پراكتيك اولاراق اونون قارشيسيني آلماق غئيري مومكوندور. مسلهني بئله قويدوغوما گؤره دهشته گلمهيين. نه قدر كي، دونيادا وارليلار و كاسيبلار وار، نه قدر كي، باشقا ميللتلري محو ائتمك ايستهين ميللتلر وار، همين بو محوي پلانلاشديريلان ميللتلر ده سيلاحلي موقاويمته حاضير اولماليديرلار. آمما بيز بو مقامدا دايانيب دورماق ايستهميريك. منيم فيكريم آيريدير: منجه، بيز موحاريبهيه اونا گؤره نيفرت ائديريك كي، پاسيفيستيك[19]. طبيعتيميز ائعتيباريله پاسيفيستيك. باشقالارينين دا پاسيفيست اولاجاغيني چوخمو گؤزلهمهليييك؟ بونو دئمك چتيندير، آمما بو خام خيال دا دئييل. پاسيفيزيست مؤوقئيني گئت- گئده داها گئنيش ياييلماسينا سبب، اوولن، مدنيييتين تأثيري، ايكينجيسي، گلهجك موحاريبهلرين دهشتلريندن قورخو حيسسيدير. بلكه ده بونا گؤره ياخين زامانلاردا موحاريبهلره سون قويولاجاق. بو هانسي يوللا اولاجاق، اينديدن دئيه بيلمهريك، آمما بير شئيي قطعي بيليريك- مدني اينكيشافا خيدمت ائدن هر شئي موحاريبهلرين علئيهينه ايشلهيير.
من سيزي اوركدن سالاملاييرام و اگر مولاحيظهلريم سيزي تأمين ائتميرسه، مني باغيشلامانيزي خاهيش ائديرم.
سيزين زيقموند فرويد.
[2] Psixiatr : روحي خستهليكلر متخصصيصي اولان حكيم.
[3] Ziqmund Freyd
[4] Bilik : اوخوماق و يا تجروبه نتيجهسينده الده ائديلن معلومات؛ علم.
[5] Praktik : اؤز ايشيني تجروبي جهتدن ياخشئ بيلن اؤز ايختيصاصئ اوزه ره بؤيوك تجروبهسي اولان.
[6] Humanist : هومانيزم (اينسان لياقتينه حؤرمت) نومايندهسي
[7] Konkret : تام، دقيق، قطعي
[8] Prinsipial : پرينسيپه (هر هانسئ بير نظريييهنين، تعليمين، عقيدهنين، دؤنيا گؤروشونون، علمين و س.-نين اساس موددعاسئ) عاييد اولان.
[9] Konflikt :موناقيشه،ايختيلاف
[10] instinktiv :غئيرئ ايرادي، شوعورسوزلوقلا
[11] İmperiya : باشيندا ايمپئراتور دوران مونارخيست دؤولت.
[12] İsteriya : پسيخيكا، حركت سفئراسئ، حسساسيييت و س. جهتدن بير سيرا موختليف پوزغونلوقلار شكلينده تظاهوور ائدن فونكسيونال عصب خستهلييي.
[13] İnstinkt : جانليلارين، داخيلي و يا خاريجي موحيطين دهييشمهسينه جاواب اولاراق آنادان گلمه، غئيري شوعوري و غئيري ايرادي مقصده اويغون حركت ائتمه و يايش گؤرمه قابيليييتي. غريزه، حيسسي
[14] Erotik : شهواني حيسسلر ايفاده ائدن، ائروتيكا ايله دولو.
[15] Seksualliq : جينسي باخيمدان
[16] Aqressiv : تجاووزچو، موهاجيم
[17] Destruktiv : داغيديجي
[18] Eros :ايشدن دوشموش.
[19] Pasifist : پاسيفيزم (هر جوره ساكيتلشديرن ريياكاربورژوا سيياسي جرياني ) طرفدارئ.
