تبليغاتX
يازار - موحاريبه موطلق ديرمي؟/آلبئرت ائينشتئينه مكتوب/زيقموند فرويد

يازار

تحكيه ادبيياتي و اونون پوئتيكاسي

 

موحاريبه موطلق­ديرمي؟

 

 

 

 

آلبئرت ائينشتئينه[1] مكتوب/آوسترييا عاليمي، پسيخياتر[2]- حكيم، پسيخوآناليزين باني­سي زيقموند فرويد[3]   1939-1856

ويانا، سئنتيابر ، 1932

 

ترجومه: آنار/کؤچورن: نسرين شيرمحمدزاده

 

عزيز جناب ائينشتئين!

بيلنده­كي، منه سيزي ماراقلانديران و رأيي­نيزجه باشقالارينين دا ديققتيني چكمه­يه لاييق اولان بير مؤوضوعون موذاكيره­سينده ايشتيراك ائتمه­يي تكليف ائديرسينيز، درحال راضيلاشديم. ائله دوشونوردوم كي، سئچدييينيز مؤوضوعا هر بيريميز- فيزيك يا پسيخولوق، بو گون ناييل اولدوغوموز بيليك­لر[4] سويييه­سيندن ياناشا بيلر و بئله­ليك­له هره­ميز بير طرفدن يولا چيخساق دا، عئيني بير نؤقطه­ده گؤروشه بيله­ريك. آمما دوزو، مسله­نين قويولوشو مني تعججوبلنديردي: بشريييتين موحاريبه­نين دهشت­لي تهلوكه­سيندن خيلاص اولونماسي اوچون نه ائتمك لازيم­دير؟ ايلك آندا اؤزومون (آز قالا دئيه­جكديم هاميميزين) بو مسله­ده سرريشته­سيزليييميزدن قورخدوم، آخي موحاريبه­نين اولوب- اولماماسيني پراكتيك[5] جهتدن دؤولت خاديم­لري حلل ائدير. داها سونرا آنلاديم كي، سيز مسله­ني عاليم- فيزيك كيمي يوخ، هومانيست[6] دونياگؤروشلو اينسان كيمي قويورسونوز. اونو دا دوشوندوم كي، مندن كونكرئت[7] تكليف­لر گؤزله­ميرلر، من يالنيز موحاريبه­نين قارشيسيني آلماق پروبلئميني پسيخولوق كيمي ده­يرلنديرمه­لي­يم.

سيز سؤزونوزه حوقوق و حكميييتين موناسيبتيندن باشلاييرسيز. يقين كي، بيزيم آراشديرماميز اوچون بو دقيق باشلانغيجدير. آمما اولارمي من«حاكيميييت» سؤزونو  داها سرت «گوج» سؤزويله عوض ائديم. چونكي بو گون بير- بيرينه قارشي دوران حوقوق و گوجدور. حوقوقون گوجدن يارانديغيني ايثبات ائتمك چتين دئييل. اگر بو ايشين قايناقلارينا موراجيعت ائتسك، لاپ اووللره گئتسك، پروبلئمين ماهيييتيني گؤره­ريك. باغيشلايين كي، ايندي من هامي­يا معلوم اولان و هامي­نين قبول ائتدييي مسله­لردن دانيشاجام. بئله گؤرونمه­سين كي، نه ايسه تزه بير شئي دئييرم، آمما توخوندوغوموز مؤوضوع بونلاري دئمه­يي مجبور ائدير.

پرينسيپيال[8] مسله اودور كي، اينسانلار آراسيندا كونفليكت­لر[9]، ماراقلارين توققوشماسي گوج واسيطه­سيله حلل اولونور. بوتون جانلي­لار عالمينده بئله­دير و اينسان اؤزونو بو عالمدن آييرمامالي­دير. اينسانلاردا بونا فيكيرلرين كونفليكتي علاوه اولونور. آمما بو داها سونراكي دؤورون غليظ­لييي­دير. اووللر، ايلكل دؤورده اينسان اورداسيندا يالنيز عضله­لرين گوجو كيمه نه­يين مخصوص اولاجاغيني و كيمين ايراده­سي­نين غاليب گله­جه­ييني موعيين­لشديريردي. آز سونرا عضله­لرين گوجونه هوجوم، يا مودافيعه آلت­لري­نين ايستيفاده اولونماسي دا علاوه ائديلير. كيمين سيلاحي داها موكممل­ديرسه و كيم بو سيلاحدان داها اوستاليق­لا ايستيفاده ائده بيليرسه او غاليب گلير. سيلاح مئيدانا چيخاندان بري ذكا اوستونلويو عضله اوستونلويوندن داها اؤنملي اولماغا باشلايير. آمما توققوشمانين سون مقصدي ائله اوول­كي كيمي قالير. رقيب­لردن بيري آلديغي زده­لر نتيجه­سينده و گوجون ضعيف­له­دييي اوچون ايددعيالاريندان دا، موباريزه­دن ده ال چكمه­لي اولور. مقصدين سون حددي دوشمنين تاماميله يوخ ائديلمه­سي، يعني اؤلدورولمه­سي­دير. بونون اهميييتي اوندادير كي، دوشمن داها هئچ واخت قيصاص آلا بيلمه­يه­جك و اونون طالئعيي بئله فيكره دوشه بيله­جك بوتون باشقالاري اوچون ده گؤرك اولاجاق. بوندان باشقا، دوشمنين قتلي اينسانا خاص اولان اينستيكتيو[10] قددارليق مئيلي ايله ده باغلي­دير كي، بو باره­ده سونرالار دانيشاجاغام. آمما دوشمني اؤلدورمك ايسته­يينه قارشي باشقا بير فيكير ده عمله گلير اؤلدورمك­دن­سه، حياتيني ساخلاييب اونو اؤزون اوچون قول كيمي ايستيفاده ائده بيلرسن. بو حالدا دوشمني يئنمه­يين­له، قول كيمي ايشلتمه­يين­له غورور دويورسان، آمما عئيني زاماندا تهلوكه­سيزلييينه خلل گلير، آخي حياتيني ساخلاميش دوشمنين قيصاص، اينتيقام هوسي ده قالير.

من ايبتيدايي دؤورون موناسيبت­لريني بو جور گؤرورم. اونو دا بيليريك كي، بو موناسيبت­لر تاريخي اينكيشاف بويو موعيين تبددولاتا اوغرايير. يول گوجدن حوقوقا دوغرو يوكسه­لير، آمما بو يول اؤزو نئجه­دير؟ فرق آنجاق اوندادير كي، آيري فردين گوجو جمعيييتين، دؤولتين گوجويله عوض اولونور. جمعييت اؤزونو قوروماق اوچون تشكيلاتلانمالي­دير، قانونلار چيخارمالي­دير، تهلوكه­لي قياملارين قارشيسيني آلماق اوچون بو قانونلارا نظارت ائدن اورقانلار ياراتمالي و لازيم گلنده اونلارين واسيطه­سيله گوج تطبيق ائتمه­لي­دير. بو ساياق ماراقلارين عئينييتي نتيجه­سينده حيسس­لرين بيرلييي و بيرليك حيسسي يارانير كي، بو دا ان رئال مودافيعه قالاسيدير.

عئيني بير جمعيييت­ده ده بير- بيريله ضيددييت تشكيل ائدن قوووه­لر وار و اونلارين كونفليكتيني ده گوج واسيطه­سيله حلل ائتمك لازيم گلير. آمما جمعييتين ايچينده بير- بيريله كونفليكته گيرن اينسانلاري خاريجي تهلوكه يئنيدن بيرلشديرير، آخي اونلار عئيني اراضي­ده ياشايان، عئيني خالقين، عئيني دؤولتين نوماينده­لري­دير و اؤز آرالاريندا نه قدر ضيددييت اولسا دا خاريجي گوجون قارشيسيندا بيرليك نوماييش ائتديرمه­لي­ديرلر. بشر تاريخي دايما آيري- آيري قبيله­لر، خالق­لار، ايمپئرييالار[11] آراسيندا توققوشمالاردان خبر وئرير و بو توققوشمالار هميشه موحاريبه­لرله تاماملانير. موحاريبه­لر ده يئنيلن طرفين غارت اولونماسي، تاماميله قولا چئوريلمه­سيله نتيجه­له­نير. بو ساياق موحاريبه­لرين تاريخي نتيجه­لري ده موختليف اولور. بعضي تجاووزكار ساواشلار يئنيلميش خالقا يالنيز موصيبت­لر گتيرير، بعضي داوالارين نتيجه­سي ايسه داها كاميل، داها ايري و دئمه­لي ياشاما ايمكانلاري داها گوجلو اولان دؤولت­لر يارادير. قديم روم ايمپئريياسي بونا اؤرنك­دير. فرانسيز كراللارينين سرحد اراضي­لري اؤز دؤولت­لرينه قاتماق ايسته­يي فرانسانين يارانماسينا- صولح­سئور، چيچك­له­نن و بيرلشميش اؤلكه­نين يارانماسينا سبب اولدو.

چاغداش دؤوروموزه موراجيعت ائتسك، بو كيچيك ايجماليميزدان بللي اولان عئيني نتيجه­لره گله­جه­ييك. موحاريبه­لرين قارشيسي يالنيز او زامان آلينا بيلر كي، اينسانلار، خالقلار، دؤولت­لر بيرله­شيب مركزي حاكيميييت ياراتسينلار و بو حاكيمييت بوتون كونفليكتلر حاققيندا حوقوق اساسيندا قرار وئره بيله­جك سون مرحله اولسون. بونون اوچون ايكي شرط لازيم­دير. بيرينجيسي، بئله بير اورقانين يارانماسي، ايكينجي­سي، اونون يئترينجه گوجو اولماسي. بو شرط­لردن بيري اولمادان اونون اوغورو مومكون دئييل. ميللت­لر ليقاسي بئله بير تشكيلات كيمي نظرده توتولموشدو، آمما ايكينجي شرطه عمل اولونماديغي اوچون بير شئي ائده بيلمه­دي.

ايندي من سيزين دئديكلرينيزدن بيري اوستونده ده دايانماق و اونا شرح وئرمك ايسته­ييرم. سيز تعججوبله­نيرسينيز كي، اينسانلار چوخ آسانليقلا موحاريبه ايستئريياسينا[12] قاپيلارلار و بئله گومان ائديرسينيز كي، هانسي­سا نيفرت و داغيديجي اينستينكت[13] اونلاري موحاريبه­لره سؤوق ائدير. تاماميله حاقلي­سينيز. بيز اينساندا بئله بير مئيلين اولدوغونا اينانيريق و سون ايللر بو اينستينكتين ظاهيري بليرلريني اؤيره­نمه­يه چاليشيريق. ايذن وئرين پسيخوآناليزين چوخلو تجروبه و شوبهه­لردن سونرا گلدييي نتيجه­لرين بير قيسميله سيزي تانيش ائديم. بيزيم فيكريميزجه، اينسانين ايكي مئيلي اولور: بيري قورويوجو و بيرلشديريجي- بيز بو مئيلي ائروتيك[14] آدلانديريريق. پلاتونون«ضييافت»ده بو سؤزو ايشلتدييي معنادا. بونو گئنيش آنلامدا سئكسوآلليق[15] كيمي ده ده­يرلنديرمك اولار. ايكينجي مئيل ايسه آقرئسسيو[16]، دئستروكتيو[17]، داغيديجي مئيل­دير. گؤرورسونوز كي، اصلينده صؤحبت معلوم قارشي­دورمانين محببت و نيفرت قارشي­دورماسي­نين نظري اساسلانديريلماسيندان گئدير. آنجاق گلين بو قارشي­دورماني خئيير و شر قارشي­دورماسي كيمي قييمت­لنديرمه­يه تلسمه­يه­ك. بو ايكي مئيلين ايكيسي ده لازيم­دير، اونلارين علاقه­سي و توققوشماسي حياتين رهني­دير. بونلار بير- بيري­يله سيخ باغلي­دير و بير- بيريني تاماملايير. مثلن، اؤزونوقوروما اينستينكتي تابعيتي ائعتيباريله ائروتيك اينستينكت دير، آمما حياتا كئچمه­سي اوچون آقرئسسيوليك طلب ائدير. اگر منيم فيكيرلريمي ايزله­مك­ده داوام ائتمك ايسته­ييرسينيزسه، بير شئيه ده ديققت ائدين. اينسانلارين حركتلرينده بو ايكي مئيل­دن آنجاق بيرينه راست گلمك اولمور، بو يا ديگر دره­جه­ده هر ايكيسي وحدت تشكيل ائدير- ائروس[18] و داغيديجيليق.

منه ائله گلير كي، موحاريبه تهلوكه­سي­نين آرادان قالخماسي مسله­سيندن دانيشماقدانسا، سيزين واختينيزي اؤز نظريييه­لريم­له آلديم، آمما هر حالدا يئنه ده بئله بير نتيجه­يه گلديم كي، بو داغيديجيليق مئيلي هر بير اينسانين ايچينده وار و اونون  سون مقصدي حياتي يئنيدن جانسيز ماتئرييايا چئويرمك­دير. بو مئيلي تام حاقلا اؤلوم مئيلي آدلانديرا بيله­ريك، ائروتيك مئيل ايسه طبعيي كي، حيات مئيلي­دير. بوتون  دئييلن­لردن بئله نتيجه چيخارماق اولار كي، نه قدر چاليشساق دا اينساني آقرئسسيو مئيللردن خيلاص ائتمك مومكون دئييل. مسله آنجاق بو جور قويولا بيلر كي، بو آقرئسسيولييي تاماميله آرادان گؤتوره بيلمه­سك بئله، اونو اوزاقلارا يؤنلتمك اولار. ائله ساحه­لره كي، موحاريبه­لرله نتيجه­لنمه­سين. موحاريبه­يه مئيل داغيديجيليق اينستينكتيي­له يارانيرسا، اونا قارشي ائروتيك مئيلي قويماق اولار.

گؤرورسونوزمو، چاغداش پروبلئم­لردن اوزاق نظريييه­چيدن بو مسله­لرله باغلي بير فايدا آلماق چتين­دير. نه­دن بيز موحاريبه­يه بو قدر نيفرت ائديريك؟ آخي موحاريبه­نين بيولوژي اساسلاري وار، پراكتيك اولاراق اونون قارشيسيني آلماق غئيري مومكوندور. مسله­ني بئله قويدوغوما گؤره دهشته گلمه­يين. نه قدر كي، دونيادا وارلي­لار و كاسيب­لار وار، نه قدر كي، باشقا ميللت­لري محو ائتمك ايسته­ين ميللت­لر وار، همين بو محوي پلانلاشديريلان ميللت­لر ده سيلاحلي موقاويمته حاضير اولمالي­ديرلار. آمما بيز بو مقام­دا دايانيب دورماق ايسته­ميريك. منيم فيكريم آيري­دير: منجه، بيز موحاريبه­يه اونا گؤره نيفرت ائديريك كي، پاسيفيستيك[19]. طبيعتيميز ائعتيباريله پاسيفيستيك. باشقالاري­نين دا پاسيفيست اولاجاغيني چوخمو گؤزله­مه­لي­ييك؟ بونو دئمك چتين­دير، آمما بو خام خيال دا دئييل. پاسيفيزيست مؤوقئي­ني گئت- گئده داها گئنيش ياييلماسينا سبب، اوولن، مدنيييتين تأثيري، ايكينجي­سي، گله­جك موحاريبه­لرين دهشت­لريندن قورخو حيسسي­دير. بلكه ده بونا گؤره ياخين زامانلاردا موحاريبه­لره سون قويولاجاق. بو هانسي يوللا اولاجاق، ايندي­دن دئيه بيلمه­ريك، آمما بير شئيي قطعي بيليريك- مدني اينكيشافا خيدمت ائدن هر شئي موحاريبه­لرين علئيهينه ايشله­يير.

من سيزي اورك­دن سالاملاييرام و اگر مولاحيظه­لريم سيزي تأمين ائتميرسه، مني باغيشلامانيزي خاهيش ائديرم.

سيزين زيقموند فرويد.



Albert Eynşteyn   [1]

[2]  Psixiatr     : روحي خسته­ليك­لر متخصصيصي اولان حكيم.

[3]  Ziqmund Freyd

[4] Bilik     : اوخوماق و يا تجروبه نتيجه­سينده الده ائديلن معلومات؛ علم.

[5] Praktik   : اؤز ايشيني تجروبي جهتدن ياخشئ بيلن اؤز ايختيصاصئ اوزه ره بؤيوك تجروبه­سي اولان.

[6] Humanist    :  هومانيزم (اينسان لياقتينه حؤرمت) نوماينده­سي

[7] Konkret : تام، دقيق، قطعي

[8] Prinsipial     : پرينسيپه (هر هانسئ بير نظريييه­نين، تعليمين، عقيده­نين، دؤنيا گؤروشونون، علمين و س.-نين اساس موددعاسئ) عاييد اولان.

[9] Konflikt     :موناقيشه،ايختيلاف

[10] instinktiv  :غئيرئ ايرادي، شوعورسوزلوقلا

[11] İmperiya   :   باشيندا ايمپئراتور دوران مونارخيست دؤولت.

[12] İsteriya   :   پسيخيكا، حركت سفئراسئ، حسساسيييت و س. جهتدن بير سيرا موختليف پوزغونلوق­لار شكلينده تظاهوور ائدن فونكسيونال عصب خسته­لييي.

[13] İnstinkt    : جانلي­لارين، داخيلي و يا خاريجي موحيطين ده­ييشمه­سينه جاواب اولاراق آنادان گلمه، غئيري شوعوري و غئيري ايرادي مقصده اويغون حركت ائتمه و يايش گؤرمه قابيليييتي. غريزه، حيسسي

[14] Erotik     : شهواني حيسس­لر ايفاده ائدن، ائروتيكا ايله دولو.

[15] Seksualliq   : جينسي باخيمدان

[16] Aqressiv      :   تجاووزچو، موهاجيم

[17] Destruktiv    :   داغيديجي

[18]  Eros    :ايشدن دوشموش.

[19] Pasifist   : پاسيفيزم (هر جوره ساكيت­لشديرن ريياكاربورژوا سيياسي جرياني ) طرفدارئ.

+ يازيليبدير  87/03/21ساعات 2:17  محمد صبحدل   |