شوشايا دومان گليب،
اورهييمه گومان گليب –
هر درديمي- سريمي
سينهم دن قووان گليب.
(يئرلي شاعير حوسامالددين آلوولونون
«جان دفتري»ندن دؤرد ميصراع)
1
دوپپا داداش اليندهکي کاماني ساغا-سولا آپارا-آپارا کامانچانين تئللريني دينديرديکجه کامانچانين بو آب-هاوانين تميزليييندن، پاکليغيندان، بولاقلارين صافليغيندان، گولون گولو، چيچهيين چيچهيي چاغيرماسيندان، دوستلوقدان، وفادان، ايلقاردان دم ووران سسي شوشا ساناتوريياسينين[1] بوتون حيط-باجاسينا ياييليردي و دوپپا داداشين زررافه بوينو کيمي اوزون بوينونون اوستوندهکي يئکه باشيدا الينده کي کامانين حرکتينه هماهنگ گاه ساغا گئديردي، گاه سولا گئديردي و بو دم هئچ کامانچانين سسيني ائشيتمهين ده اولسايدي، دوپپا داداشين اوزون کيرپيکلري ايري، قارا گؤزلريندن بيلردي کي، دوياردي کي، صؤحبت نهدن گئدير.
همين آوقوست آخشامي شوشا ساناتوريياسينين حيطينه ياييلميش کامانچا سسي حوسامالددين آلوولونون دا اورهيينين اينجه تئللريني دينديريردي و چيينينه گوللو آغ يون شال ساليب اللري قوينوندا دايانميش، گؤي گؤزلري يول چکن ماروسيا نيکيفورووايا[1] باخا-باخا حوسامالددين آلوولونون اورهييندن بوتون عؤمرونده بيرينجي دفه روس ديلينده شئعير ميصراعلاري آخيب کئچدي و همين بير بند شئعير بئله ياراندي.
دوپپا داداشين کامانچاسي سؤزونو دئييب قورتاراندان سونرا، حوسامالددين آلوولو ساناتورييادا ايستيراحت ائدنلرله مدني-مدني ايش آپاران «ماسسوويک»[2] صاديق موعلليمدن سؤز آليب مئيدانين اورتاسينا چيخدي و گؤزلريني ماروسيا نيکيفورووادان چکمهيهرک يئني يارانميش همين شئعيريني اوخودو: [3]
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
آمما ماروسيانين فيکري بو ساعات بورادا يوخ، تامبووداکي[4] کولخوز بازاريندا ايدي: بو ايل حيط-ياني ساحهلرينين محصولونو کيچيک باجيسي واسيليسا[5] تامبوو کولخوز بازارينا آپارميشدي. ماروسيا ايسه تامبوو ويلايتيندن شوشا ساناتوريياسينا ايستيراحته گلميشدي: واسيليسا عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بازارا گئديردي و بونا گؤره ده ماروسيا هردن نيگارانچيليق کئچيريردي کي، بيردن واسيليساني آلداديب-ائدرلر، ائوه اليبوش قاييدار. ماروسيا اؤزوده عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بئله اوزاق سفره چيخيردي، ساناتورييادا ايستيراحت ائديردي.
البتته ، آغدامدا مالييه مکتبيني بيتيريب ايندي شوشانين خلفهلي کولخوزوندا حئسابدار ايشلهين و بو آوقوست آييندا ساناتورييادا دينجهله –دينجهله ماروسيانين عئشقيندن يئره-گؤيه سيغمايان حوسامالددين آلوولونون تامبوو ويلايتيندن گلميش بو تميز-تاريق، ساغلام، سليقهلي، پامبيق کيمي آغاپپاق قيزين اورهيينده کي نيگارانچيليقدان خبري يوخ ايدي و ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي ايلک دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اؤزو اؤز صنعتيندن حظ آلا-آلا اوخويوردو:
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
– باشي باتميشين باشقا بير سؤزو يوخدو ائله بيل... اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو...!-بو سؤزلري ساناتورييا بيناسينين ائيوانيندا اوتوروب حيطده کي مئيدانا توپلاشميش جاماعاتا تاماشا ائلهين گولاندام ننه دئدي و سونرا چئشمهيينين آلتيندان گولومسهييب يانيندا دايانميش جاوانشيردن سوروشدو:
– سن نييه گئديب دانس ائلهميرسن، بالاسي؟
حوسامالددين آلوولو، نهايت کي، مئيدانين اورتاسيندان چکيلندن سونرا، گولمهممهدين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو[6] چالدي و مئيداني دؤورهيه آلميش آداملار ياواش-ياواش رقصه باشلاييب مئيدانين اورتاسينا چيخديلار؛ ساناتورييادا ايستيراحت ائدن قيزلار بير-بيري ايله ، هر آخشام ساناتورييانين حيطينه گزمهيه گلن يئرلي اوغلانلاردا اؤز نؤوبهسينده بير-بيري ايله رقص ائديردي و بئله بير مقامدا حوسامالددين آلوولو بير چوخ حسد دولو نظرلر آلتيندا ماروسيايا ياخينلاشيب باش ايدي، قيزي رقصه دعوت ائتدي و ماروسيا دا بويجا اوندان بير بالاجا کيچيک بو قارابوغدايي، قارابيغلي اوغلانين دعوتيني صيدق-اورکدن قبول ائتدي.
– قمئدييه دي[7]! – دئدي گول اندام ننه . – قمئدييه دي! – سونرا گوله -گوله باشيني بولادي، سونرا دا يئنه جاوانشيردن سوروشدو: – نييه گئديب دانس ائلهميرسن، بالاسي، آ کيشي قيريغي؟.. هي؟..
جاوانشير باشا دوشدو کي، ننهسينين يئنه کئفي قالخيب ساتاشير اونا؛ آيري واخت ننهسينين بئله آتماجالارينا آتماجايلا جاواب وئريردي، آمما بو دفه ، شوشا ساناتوريياسينداکي همين آوقوست آخشامي بيردن-بيره گئدهنين آروادا آجيغي توتدو:
– لغويييات اولما! – دئدي. – بسدي... – سونرا جاوانشير اوتاغا گيريب ائله چکمهلي، شالوارلي دا چارپاييدا اوزاندي و اللريني باشينين آلتيندا چارپازلادي.
همهشه کي کيمي، همهشه قوردوغو جوربهجور پلانلار کيمي، جاوانشيرين بو ياي اوچون ده توتدوغو پلان پوزولوب گئتدي ايشينين دالينجا، جاوانشيره قالسايدي، گرک ايندي موسکوادا اولايدي، آغشينله ، اورخانلا بيرليکده ايندي گزهيديلر گرک موسکواني: دوزدو، آغشيني ده ائولرينده بوراخماديلار تک گئتمهيه ، آمما اورخان گئتدي و اورخان ايندي فاضيل آدلي بير يولداشيلا موسکوادادي، گزير اؤزو اوچون، داها ننه-بالا شوشا ساناتوريياسيندا اوتوروب قاتيق ايچمير.
کئچن ياي، اونيوئرسيتئتين بيرينجي کورسوندان ايکينجي کورسا کئچنده ، تعطيل واختي، ائودن اونو قويماديلار بير يئره تک گئتمهيه ، دئديلر هله تئزدي، دئديلر گلن ايل گئدرسن، نه ايسه ، گلدي چيخدي بو ياي، اوچونجو کورسا کئچدي اونيوئرسيتئتده، آمما ائله ياي قاباغي، هله ياي سئسسييا[8] ايمتاحانلاريني وئردييي واخت موسکوايا تک گئتمهييندن سؤز دوشنده آتاسي دا، آناسي دا هسلهمهيه[9] باشلادي، سونرا آناسي آغلادي، آتاسي آجيقلاندي، الغرض، اونو يئنه تک گئتمهيه قويماديلار و ايندي بورادا، شوشا ساناتوريياسيندا، چارپاييدا اوزانيب بوتون بونلاري يادينا سالان جاوانشيرين صوفتي بيردن-بيره اود توتوب ياندي، آغلاماغي يادينا دوشدو؛ همين اييول گونو، آخشام، بو تک گئديب-گئتمهمک صؤحبتي زاماني آناسي دا، آتاسي دا آياقلاريني بير باشماغا ديرهييب «يوخ» دئيهنده جاوانشيري آغلاماق توتدو و بو بويدا اوغلان اؤزونو ساخلايا بيلمهييب ايچيني چکدي، گؤزلريندن ياش آخيتدي، آغلايا-آغلايا دا: «- نه واختاجان اوشاق اولاجاغام سيزينچون؟ بيلين بونو، – آغلايا-آغلايا قيشقيردي. – بيلين بونو، اوشاق دئييلم داي من!..»
البتته ، چوخ پيس احوالات ايدي بو. آدام يادينا سالاندا ايندينين اؤزونده ده خجالتيندن بيلمير نئيلهسين.
بو احوالاتدان سونرا بير موددت نه جاوانشير اوتانديغيندان آتاسينين، آناسينين اوزونه باخا بيلدي نه ده اونلار اوتانديقلاريندان جاوانشيرين اوزونه باخدي، سونرا آتاسي بئله بير تکليف ايرهلي سوردو کي، جاوانشير تک شوشايا گئتسين، شوشا ساناتوريياسينا ايشلرينده پوتيووکا[10] وار ايدي و جاوانشيرده اوولجه دئدي کي، هئچ هارا گئتمهيهجک و بوتون يايي قالاجاق بوزووناداکي باغلاريندا، آمما بير-ايکي گون ده کئچندن سونرا راضي اولدو، يير-ييغيش ائلهدي و بوندان سونرا آتاسيلا آناسي خاهيش ائلهمهيه باشلاديلار کي، ننهني ده اؤزونله آپار، قوي گئديب شوشادا ايستيراحت ائلهسين، قوجا آرواددي، سن داها ماشاللاه يئکه کيشيسن، آپار اونو اؤزونله شوشايا: «آپار مني اؤزونله ، جاوانشير، قادان آليم، آپار مني شوشايا، گؤروم اورالاري، اون ايلدي اولمورام اورالاردا، کيم بيلير، بير ده گؤره جهيم شوشاني، قيسمت اولاجاق، يوخسا يوخ...» – دئييردي گول اندام ننه ، آمما جاوانشير ده چوخ ياخشي باشا دوشوردو کي، اصلينده او، ننهسيني آپارمير، ننهسي اونو آپارير؛ ننهسيني خوصوصي قوشورلار کي، امين-امانليق اولسون، قورخورلار، ائحتيياط ائلهييرلر کي، اونو تک بوراخماغا، «دونيادان خبري يوخدو، هله » دئييرلر، داها بيلميرلر کي، دونيانين جيکينهده بلددي، بيکينهده و دونيانين جيکينه -بيکينه بلد اولماقدان اؤترو موطلق يوز اللي ايل ياشاماق لازيم دئييل... گئديب حياسيزين بيريني، شئيطانا پاپيش تيکنلردن بيريني آليب گتيريب قوياسان ائوه ، دئيهن کي، من اوشاغام، نئينهک، آمما منيم بو آروادجيغازيمي يولا وئرين.
اوچ گوندن سونرا جاوانشيرين اون دوققوز ياشي تامام اولوردو.
بو واخت، جاوانشيرين ائودهکيلردن بئله بير خيالي اينتيقام آلديغي زامان اوتاغين قاپيسي دؤيولدو، سونرا دوردانه ايچري گيردي و دوردانه اللريني باشينين آلتيندا چارپازلاييب چارپاييدا اوزانان جاوانشيري گؤرهنده اوولجه ائله بيل اؤزونو ايتيردي، سونرا ديلي بير بالاجا توپوق وورا-وورا دئدي:
– ننهم خاهيش ائلهدي مننن کي، ايينه-ساپ گؤتوروم سيزدن...
دوردانه ده شوشا ساناتوريياسينا ننهسي ايله بيرليکده گلميشدي و ايندي، البتته ، دوردانه ، بوراسيني دئمهدي کي، اؤزو هانسي کوفتاسينين[11] دويمهسينيسه باهانا ائلهييب، بيله -بيله کي، ننهسينده يوخدو، ايينه-ساپ ايستهدي و سونرا دا ننهسينه دئدي کي، يقين گول اندام ننهده وار، قوي گئديم اوندان آليم گتيريم.
دوردانه نين اون سککيز ياشي تزه تامام اولموشدو.
جاوانشير قالخيب چارپاييدا اوتوردو و ائيواندان ننهسيني سسلهدي:
– ننه!
حوسامالددين آلوولو يئنهده اؤزونو ساخلايا بيلمهييب مئيدانين اورتاسينا چيخميشدي و يئنهده ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي بيرينجي دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اوخويوردو:
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
گول اندام ننه:
–واللاه، بو گهدهنين باشي خاراب اولوب، – دئدي. – اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو... –سونرا ائيواندان اوتاغا بويلاندي و تئز قالخيب ايچري گيردي. – آي خوش گلميسن سني، قيزيم، آخشامين خئيير، کئچ اهيلهش.
دوردانه :
–يوخ، چوخ ساغ اولون، – دئدي. – ننهم ايينه -ساپ ايستهييردي...
–هه ؟ بو ساعات...– سونرا گولاندام ننه بيردن-بيره سوروشدو:– جاوانشير، بالاسي ايينه -ساپ گؤتورمهميسن سن؟
او ساعات دا جاوانشيرين قولاقلاري قيپقيرميزي قيزاردي:
–ايينه -ساپ گؤتورهنم من؟
دوردانه :
–يوخدورسا، عئيبي يوخدور... – دئدي و دوردانه ده قيزاردي.
گول اندام ننه :
–بو ساعات... بو ساعات... – دئدي و گئديب نوه-نبيدن قالما السومکاسيني[12] آچيب ايينه-ساپ چيخارتدي، دوردانهيه اوزاديب: – آلا، قادان آليم، آلا، – دئدي.
– بيزيم بو جاوانشير يامان آجيقليدي...
جاوانشير يئنه ننهسينه «ازگينيش اولما، آي آرواد» دئمک ايستهدي، آمما دوردانهنين يانيندا دئمهدي و بير ده اونا گؤره دئمهدي کي، دوردانه گول اندام ننهنين سؤزلريني چوخ جيددي قبول ائلهدي، ائله بيل بو ساعات جاوانشير دوروب اونا نهسه بير آجيقلي سؤز دئيهجکدي؛ دوردانه جاوانشيره اورکک بير نظر ساليب تئز-تلهسيک:
–باغيشلايين، – دئدي و اوتاقدان چيخدي.
–بوي!.. قيز هئچ دئمهدي کي، قارا ساپ لازيمدي، يوخسا آغ ساپ... – سونرا گولاندام ننه اوزونو جاوانشيره توتدو: – نهدي، آ کيشي قيريغي، نه ميسميريغيني ساللاميسان؟ جمعي-عالم حيطده چاليب-اوينايير، نهدي گيرميسن بو اوتاغا، چيخميرسان ائشييه ؟..
جاوانشير ننهسينه باخدي، چوخ معنالي باخدي:
–سننن نه دانيشيم ائ؟ – دئدي و چارپاييدان قالخيب اوتاقدان چيخدي.
اوچ گون ايدي گلميشديلر شوشا ساناتوريياسينا و دوز اوچ گون ايدي کي، جاوانشير اؤز طالئعينين اوغورسوزلوغو بارادا فيکيرلهشيردي، حاياتين جانسيخيجيليغي و يئکنسقلييي بارادا فيکيرلهشيردي، هئچ کيمين اونو باشا دوشمهديييني و باشا دوشه بيلمهيهجهييني، جاوان ياشيندا ايکن قوجالديغيني فيکيرلشيردي؛ هامي اونو سوتول جاوان بيليردي، ائوده ايسه اونو لاپ اوشاق حئساب ائديرديلر، آمما داها دئميرديلر کي، بو اوشاق دونيانين هر اوزونه بلددي؛ دوزدو، جاوانشير دونيانين جوربهجور اوزونو اؤزو اوچون تام دقيقلشديرميردي، ياني بو اوزلر نهدن عيبارتدي، آمما هر حالدا جاوانشيره بئله گليردي و جاوانشير بوتون بونلار بارادا فيکيرلشنده ، اؤزو ده حيسس ائتمهدن ياواش-ياواش خيال عالمينه گئديردي، گاه حاياتدان، ياشاييشدان صيدقي سييريلميش بير عيياش گؤروردو اؤزونو، داها دوغروسو، جاماعات، اطرافداکيلار اونو عيياش حئساب ائديردي و جاماعات بيلميردي کي، بو عيياش دونياني درک ائلهميش آدامدي؛ گاه هر گون گؤزل، تميز، ذؤوقله گئيينيب آداملار آراسيندا تک-تنها گزن، دينيب-دانيشمايان بير ياراشيقلي کيشي گؤروردو اؤزونو و جاماعات، او جوملهدن قيز-قادينلار بؤيوک بير ماراقلا، حسدله بو سيرلي و تنها کيشينين هر آدديميني ايزلهييردي، دالينجا پيچاپيچ ائديردي و هامي چاليشيردي کي، اونون سيررينه بلد اولسون، اورهييندهکيلري بيلسين، آمما بو هئچ واخت مومکون دئييلدي و مومکون اولماياجاقدي دا، چونکي همين تنها کيشينين اورهيينده هئچ کيمه يئر يوخ ايدي، چونکي هئچ کيم اونو باشا دوشه بيلمزدي...
دوپپا داداشين کامانچاسي يئنه قان ائلهييردي و بو دفه محببتين سيرلريندن دانيشيردي، ويصالدان و حسرتدن سؤز آچيردي، عاشيق ايله معشوقون اينتيظار و ايضطيراب دولو محببت عالميندن، سئوگينين تميزليييندن، کؤورکليييندن دم ووروردو و يئنهده کامان دوپپا داداشين اوستا بارماقلاريندا ساغا-سولا گئديب-گلديکجه دوپپا داداشين باشي دا کامانلا هماهنگ ساغا-سولا گئديب-گليردي، کامانچانين سؤيلهديکلريني تصديق ائديردي، اوزون کيرپيکلي، ايري قارا گؤزلري يئنه ده ائله بيل کي، بوتون بو سؤيلهينلرين هاميسيني گؤروردو، ويصالا سئوينيردي، هيجرانا کدرلهنيردي.
هامي مئيدانچادا دؤوره ووروب دوپپا داداشين کامانچاسينا قولاق آسيردي و بو کامانچا صداسي آلتيندا ماروسيا نيکيفورووا دا حوسامالددين آلوولويا تامام يئني نظرلرله باخيردي، هله معناسيني اؤزوده باشا دوشمهدييي يئني حيسسلر کئچيريردي و دوزدو، ماروسيا نيکيفورووا بو يئني حيسسلرين معناسيني هله ياخشي باشا دوشموردو، آمما بو حيسسلر شوشانين بو آب-هاواسي ايله ، شوشانين بو داغلاري، بو کول-کوسلاري، بو آغاجلاري ايله بير-بيرينه چوخ اويوشوردو؛ ماروسيا نيکيفورووانين حوسامالددين آلوولويا باخان گؤي گؤزلرينده آرتيق بير محببت نيشانهسي وار ايدي و دوپپا داداشين کامانچاسي سؤز سؤيلهديکجه بو محببت نيشانهسيده ائله بيل کي، ياواش-ياواش بؤيويور، آرتيردي، آچيق-آشکارلاشيردي.
جاوانشير ايکي مرتبهلي ساناتورييا بيناسينين حيط قاپيسي آغزيندا داياندي و گولاندام ننهده ايکينجي مرتبهدهکي ائيواندان جاوانشيره هيم ائلهدي کي، يئري گئت مئيدانا؛ گولاندام ننهنين جاوانشيره ساتاشماغا، جاوانشيري دولاماغا خوصوصي آزاري واردي و جاوانشير ده ، غريبه ايدي کي، هردن ننهسينين، هئچ کيمين يوخ، آتاسينين يوخ، آناسينين يوخ، ياشلي داييلارينين،عميلرينين يانيندا يوخ، گولاندام ننهنين يانيندا اؤزونو هردن، دوغرودان دا، اوشاق حيسس ائديردي، اؤزونو عاجيز، کؤمکسيز بيليردي، ائله بيل بعضن ننهسي چئشمهيينين آلتيندان بيج-بيج گولومسهيهن گؤزلريله جاوانشيره دئييردي کي، آ کيشي قيريغي، اؤزونو يئکه کيشيلييه وورما، سنين هله يئکه کيشي اولماغينا چوخ قاليب و دونيادان دا خبرين يوخدو سنين؛ آمما بو، هردن بير اولوردو.
دوردانهده ايکينجي مرتبهده کي اؤز ائيوانلاريندا ايدي و اورادان اوغرون-اوغرون جاوانشيره باخيردي و جاوانشيرده بيليردي کي، دوردانه ائله اونا باخماقدان اؤترو، اونو گؤرمکدن اؤترو تئز-تئز ائيوانا چيخير، آمما جاوانشير اؤزونو گؤرمهمزلييه ووروردو، اؤزونو بيلمهمزلييه ووروردو، هئچ بو قيزا سالام دا وئرميردي، چونکي بو قيز جاوانشيرين تايي دئييلدي، بو قيز اوشاق ايدي، حاياتين آغيلاريني دادماميشدي، جاوانشيرين فيکيرلري، جاوانشيرين حيسسلري بو قيز اوچون ايشيغي گوجله گليب يئر کورهسينه چاتميش بير قالاکتيکا[13] ايدي.
دوردانه ده اونيوئرسيتئتده اوخويوردو، جاوانشيرله بير فاکولتهده ، فيلولوژي فاکولتهده ، جاوانشيردن بير کورس آشاغيدا – ايندي ايکينجي کورسا کئچميشدي و کئچن سئنتيابر، درسلر تزه باشلاياندا بو قيز اونيوئرسيتئتين دهليزينده بيردن-بيره جاوانشيره ياخينلاشدي:
– سيزين آدينيز جاوانشيردي؟ – سوروشدو.
جاوانشير:
– هه، جاوانشيردي، – دئدي و تعججوب ائتدي اورهيينده کي، بو اورتابويلو، قاراساچلي، قاراگؤز قيز اونو هاردان تانييير، آمما هئچ نه سوروشمادي، سونرا، بير نئچه گوندن سونرا جاوانشير هاندان-هانا يادينا سالدي کي، ايکي اوول يايدا آتا-آناسي ايله بيرليکده کيسلووودسک [14]دا ايستيراحت ائدنده بو قيز دا اؤز آتا-آناسي ايله کيسلووودسک دا ايدي. بير کوچه ده قاليرديلار و جاوانشير حئيرت ائلهدي کي، او بالاجا قيز نئجه بؤيويوب، نئجه گؤزللـهشيب و نئجه ياراشيقلي اولوب.
اونيوئرسيتئت دهليزينده کي همين سوال-جاواب جاوانشيرله دوردانهنين بيرينجي و آخيرينجي صؤحبتي اولدو؛ اووللر دوردانه جاوانشيره سالام وئريردي و جاوانشيرده باشينين حرکتيله دوردانهنين سالاميني خالاخاطيرين قالماسين آليردي؛ سونرا يقين بو«خالاخاطيرين قالماسينلار» دوردانهيه تأثير ائتدي و دوردانهده داها سالام وئرمهدي و هر دفه اوز-اوزه چيخاندا گؤزلريله گؤزلهييردي کي، جاوانشير سالاملاشاجاق اونونلا، آمما جاوانشيرده دوز اؤتوب چيخيب گئديردي. دونن سحر يئمکخانادا اوتوروب ائرته چؤرهييني يئيهنده گولاندام ننه جاوانشيردن سوروشدو:
–او قيز کيمدي ائله بيزه سالام وئرير؟
جاوانشير باشيني قالديريب ايکي ايستول قاباقدا قوجا بير آروادلا اوتوروب اونلارا باخان دوردانهني گؤردو و ايستر-ايستهمز شوشا ساناتوريياسينا تزه گلميش بو قيزلا سالاملاشدي و ائله بيل کي، جاوانشيرين بو سالامي ايله دوردانهنين صوفتي تامام آچيلدي، گؤز گؤرهسي گولدو صوفتي، ائله بيل جاوانشيرين سالامي بير خوشبختليک گتيردي بو قيزا. قيزين يانينداکي قوجا آرواددا باشيني قالديريب بير قيزا، بير ده جاوانشيرگيله باخدي و او دا جاوانشيرگيله سالام وئردي.
–کيمدي اه، بو قيز بئله ، آ کيشي قيريغي؟
جاوانشير گولاندام ننهنين اونا «آ کيشي قيريغي» دئمهسيله موباريزه آپارماقدان داها زينهارا گلميشدي و داها بو بارادا بير سؤز دئميردي؛ بو دفهده تکجه :
–نه بيليم کيمدي؟.. ! دئدي و بورنونو وئرميشئللي[15] بوشقابا ساللادي.
گولاندام ننه ده بو دفه ظارافاتسيز دئدي:
–هه ده ، نه تانيياسان اونلاري؟.. ائوده اوتورا دا بيلميريک بو اندامي يانميشلارين اليندن...
باکيدا قيزلار دوغرودان دا جاوانشيره تئز-تئز زنگ ائلهييرديلر و جاوانشير ده دوغرودان بو قيزلارين هئچ بيريني تانيميردي، بلکهده گؤرسهيدي اوزدن تانيياردي – يا اونيوئرسيتئتين قيزلاري اولاجاقدي، يا دا قونشو قيزلار؛ جاوانشير بيلميردي کي، اونا زنگ ائلهيهن هانسي قيزدي و قيزلار گوله -گوله جاوانشيرله تانيش اولماق ايستهديکلريني دئييردي؛ جاوانشير اونلارلا اوزون دانيشميردي، دستهيي آسيردي، سونرا قيزلار تزهدن زنگ ائلهييب جاوانشيرين کوبودون بيري اولدوغونو دئييرديلر و بئله بير کوبودلوق قييافهسي هم قيزلارلا دانيشماقدان (آخي نه دئيهسن؟) خيلاص ائديردي، هم ده هر حالدا کيشي گرک کيشي اولسون.
جاوانشير باشيني قالديريب يئنه دوردانهيه طرف باخدي و نهدنسه اونا ائله گلدي کي، گولاندام ننهنين «اندامي يانميش» دئمهسي بو قيزا لاييق دئييل و ان غريبهسيده بو اولدو کي، گولاندام ننه ده ائله بيل جاوانشيرين فيکيرلريني اوخويوب:
–بو قيزي دئميرم ها... – دئدي.
گوناورتا گولاندام ننه جاوانشيره خبر وئردي کي، بو قيزين آدي دوردانهدي، او دا قاراباغليدي، او دا ننهسييله گليب شوشا ساناتوريياسينا، آتاسيني مأذونيييته بوراخماييبلار، آناسي دا قاليب آتاسيلا باکيدا، ننهسينين ده آدي کيشي آديدي، بهلول، بهلول آرواد.
گولمهممهدين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو تزهدن چالماغا باشلادي و حوسامالددين آلوولو يئرلي جاوانلارين حسد، غيبطه دولو نظرلري آلتيندا يئنه ماروسيا نيکيفوروواني رقصه دعوت ائتدي، سونرا يئنه ساناتورييادا دينجهلن گلمه قيزلار بير-بيرلريله ، شوشانين، شوشايا يايلاغا چيخميش آغدامين، بهردنين، آغجابهدينين، فوضولونون جاوان اوغلانلاري دا بير-بيرييله رقص ائلهمهيه باشلادي.
بير آزدان شوشانين آشاغيسيندا، اريمگلدي طرفده کي ايستيراحت ائوينين حيطينده چالان کلارنئتچي[16] موسلوم اورادا ايشيني قورتاريب دستهسيله-زورناچي آنوشاوان و ناغاراچي مليکله ساناتورييانين حيطينه گلهجکدي، «اوروپالي گلين» ايران فيلميندن «تورموز»حوسئينين هاواسيني چالاجاقدي و ساناتورييادا ايستيراحت ائدن امک قاباقجيلي، قهرمان آنا و حددن آرتيق کؤک صفوره آرواد مئيداندا اورتايا دوشوب سينديرا-سينديرا اويناياجاقدي و بونونلا دا ساناتورييانين مدني-کوتلهوي تدبيرلرينه باخان صاديقموعلليمينين ايش گونو سونا يئتهجکدي.
جاوانشير جيبيندن بير سيقارئت چيخاريب يانديردي و بونا گولاندام ننه ائيواندا غئيظله باشيني ترپهتدي، بارماغيني يئللـهييب جاوانشيري هدهلهدي، ياني کي، قوي گئدک باکييا، گؤر اوردا آتانا دئييرم، يا يوخ. جاوانشير ننهسينين بئله هده -قورخولارينا عادتکرده ايدي، آمما بو دفه نئجه اولسا، بيردن-بيره اورهيينه بير نيگارانچيليق دولدو و تئزده دوردانه طرفه باخدي کي، گؤرسون بو قيز گولاندام ننهنين حيم-جيميني گؤرور، يوخسا يوخ.
دوردانه گؤزآلتي، گويا کي، قصدن يوخ، ائله -بئله ، جاوانشيره باخيردي.
–آخشامينيز خئيير. – هله ده آغ خالاتيني اهينيندن چيخارتماييب ساناتورييانين حيط قاپيسي آغزيندا دايانميش و چوخ جيددي گؤرکملي مئيدانچاداکي صاديق موعلليمه تاماشا ائدن ايسکندر آبيشوو – شوشا ساناتوريياسينين مشهور ديئتولوقو[17] – جاوانشيرله سالاملاشدي.
بو آخشام کلارنئت چالان موسلوم گئجيکيردي، گليب چيخماميشدي هله و مدني-کوتلهوي ايشه باخان صاديق موعلليم اؤزو مئيدانين اورتاسينا چيخيب جاماعاتا فوکوس[18] گؤستريردي: بوتؤو بير قازئتي مئيدانا توپلاشانلارين گؤزو قاباغيندا گزديريب جيريردي، قازئتين قيرينتيلاريني هر ايکي اووجونون ايچينه ييغيردي، سونرا اووجونون ايچينده ده گيزلتدييي باشقا بير قازئتي ياواش-ياواش بوتؤو آچيردي، جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريني ايسه يئنه اووجوندا، تزه قازئتين آرخاسيندا گيزلهديردي و بو زامان جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريندان بير-ايکيسي صاديق موعلليمين اووجونون سؤزونه باخماييب يئره دوشوردو و صاديق موعلليم ده تئز اونلاري آياغيلا تاپدالاييردي کي، هئچ کيم گؤرمهسين.
ديئتولوق ايسکندر آبيشوو بو فوکوسا صيدق-اورکدن حئيرتلهنيب:
–مالادئس[19]، صاديقموعلليم! – دئدي و جاوانشيره باخيب صاديق موعلليمين فوکوسوندان والهليکله باشيني ترپهتدي: – اينتئرئسنا[20]!..
ايسکندر آبيشوو کئچن ايل باکيداکي طيبب تئخنيکومونو[21] بيتيريب شوشا ساناتوريياسيندا ايشلهمهيه گلميشدي و بو بير ايل عرضينده بو طرفلرين فئلدشئر[22]، طيب باجيلاري آراسيندا اولمازين حؤرمت قازانميشدي و هلهده اؤز وظيفهسينين مؤعتبرلييينه اورکدن اينانيردي. اورتابويلو، قيوريم قارا ساچلاريني سلقه ايله دالا دارايان، نازيک قارا بيغلي، ياناغي قارا خاللي ايسکندر آبيشووون آغ خالاتي همهشه ترتميز، کراخماللي[23] و اوتولو اولوردو، آغ کؤينک گئييب قارا قالستوک[24] تاخيردي و قالستوکونون اورتاسيندا دا ههمهشه بريليانتا اوخشايان بير شوشه پاريلداييردي. سحر قليانآلتيسي[25]، گوناورتا ناهاري و شام زاماني ايسکندر آبيشوو ساناتورييانين يئمکخاناسيني ميز-ميز گزيردي، ديققتله يئمکلره باخيردي و صوفتي جوربهجور گؤرکم آليردي: گاه قاشلاري چاتيليردي و آدام اؤز يئمهيينه باخيب شوبههلهنيردي کي، گؤرهسن نه اولوب؛ گاه بهينمک و تقدير ائتمک موناسيبتيله باشي ياواش-ياواش ائنيب-قالخيردي، « – موروق[26] قلوکوزادي[27]» دئييردي. «–کئشنيشده لينالوول سپيرتي[28] چوخدو» دئييردي، «بالقاباق اؤد کيسسينين ايلتيهابينا درماندي» دئييردي، »بو، ويتامين «آ»دي» دئييردي، «بو، ويتامين «س»دي، «بو، ويتامين «د»دي دئييردي و گولاندام ننه ده ايسکندر آبيشووا «ويتامين اوغلان» دئييردي و ساناتوريياداکي شفقت باجيلارينين قولاغيندان ايراق، «گولاندام ننه بونو دا دئييردي کي، بو «ويتامين اوغلان» آغ خالاتلي دهللـهيه اوخشايير، آمما گولاندام ننهدن خئيلي فرقلي اولاراق تکجه شفقت باجيلاري، فئلدشئرلر يوخ، يئمکخانانين باش آشپازي کاظيم کيشيدن توتموش خؤرکپايلايان پاراندزئمه[29] کيمي هامي ايسکندر آبيشووا «حکيم» دئيه موراجيعت ائديردي.
موسلوم دستهسيله تلهسيک ساناتورييانين حيطينه گيريب مئيدانا گلدي، باياق دوپپا داداشين اوتوردوغو کتيلده اوتوروب کلارنئتي قوبوروندان چيخاردي، تئز ييغدي و کلارنئتي ييغماغيلا دا «تورموز» حوسئينين هاواسي ساناتورييانين حيطينه ياييلدي، موسلومون کلارنئتي زيله قالخدي، بمه ائندي و موسلومون هر ايکي طرفينده آياق اوسته دايانميش زورناچي آنوشاوانين زورناسي، ناغاراچي ملييين ناغاراسي کلارنئته قول-قاناد وئردي و دؤشو اوردئن[30]-مئداللا دولو صفوره آرواد يئنه اؤزونو ساخلايا بيلمهييب مئيدانا چيخدي، سينديرا-سينديرا سوزمهيه باشلادي.
گون ياواش-ياواش باتيردي، اولدوزلار دا ياواش-ياواش گؤرونوردو و بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندان گؤرونن اوزاق موللانصرالددين يولونون قيوريملاريندا ماشينلارين ايشيغي دا ياواش-ياواش يانماغا باشلاييردي؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا هر طرفدن اولدوزلارلا ايحاطه اولونوردو، گؤيده کي اولدوزلارلا و آشاغيلاردا – سپئپاناکئرتده ، موخهتهرکندينده ، شوشو کندينده ، کئشيش کندينده يانان ايشيقلارلا؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندا گؤي آراسيندا، داغلار آراسيندا مسافهده يوخ اولوب گئديردي، هر طرفي بير گئنيشليک بورويوردو.
–گئدک بير يئرده بير آز چاخير ايچک.
–چاخير ايچک؟ – ايسکندر آبيشوو تعججوبله جاوانشيره باخدي.
–هه ، گئدک چاخير ايچک بير آز، تورش چاخير. – جاوانشير ايسکندر آبيشووون قولونا گيردي. گئدک...
جاوانشيرين بو تکليفي ايسکندر آبيشوو اوچون چوخ گؤزلهنيلمز اولدو و ايسکندر آبيشوو اوولجه بيلمهدي کي، قبول ائتسين بو تکليفي، يوخسا يوخ، سونرا:
–بير ايستيکان تورش چاخير اولار، – دئدي. – پروفئسسور گئراسيموو[31] دئيير کي، هر گون بير ايستيکان چاخير ايچمک لازيمدي. پروفئسسور گئراسيموو دئيير کي...
–ياخشي سؤز دئيير پروفئسسور گئراسيموو. گئدک.
–قوي گئديم خالاتي چيخاريم.
جاوانشير تعججوبله ايسکندر آبيشووا باخدي، ائله بيل کي، ايسکندر آبيشوو اهينينده کي خالاتي چيخارا بيلمزميش.
–گؤزلهييرم.
ايسکندر آبيشوو پالتاريني دهييشمک اوچون ايچري گيردي.
صفوره آرواد سينديرا-سينديرا بس دئيينجه اويناياندان سونرا، موسلوم «تورموز» حوسئينين هاواسيني چاليب قورتاردي و کلارنئتي سؤکوب تلهم-تلهسيک قوبورا ييغدي – بو آخشام بازارکوم فتحينين اوغلونون آنادان اولان گونو ايدي، موسلوم اؤز دستهسيله ايندي ده فتحيگيله تلهسيردي، صاديق موعلليم مئيدانين اورتاسينا چيخيب برکدن:
–گئجهنيز خئيره قالسين، عزيز يولداشلار! – دئدي. – سيزه گؤزل شوشا گئجهسي آرزيلاييرام!
سونرا صاديقموعلليم بو سؤزلري روس ديلينده دئدي و مئيدانا توپلاشان جاماعات ايکي-بير، اوچ-بير داغيليشماغا باشلادي، کيمي ساناتورييانين يوخاريسينداکي کينوتئاتر طرفه گئتدي– بو گون کينومئخانيک حاقوئردي هيند کينوسو گؤسترهجکدي، «بوببي»؛ کيمي شهره گزمهيه چيخدي، کيمي جيدير دوزونه طرف يوللاندي کي، شوشانين ان گؤزل هاواسي اورادادي، کيمي اريمگلدي طرفه گئتدي، کيمي قايا باشينا.
حوسامالددين آلوولو ماروسيا نيکيفورووايا ياخينلاشدي و اونونلا رفيقهسي ليودميلاني تئاترا دعوت ائتدي؛ ليودميلا معنالي-معنالي ماروسيايا باخدي و ماروسيا نيکيفورووا دا بير بالاجا قيزاردي، سونرا گولومسهدي و حوسامالددين آلوولونون دعوتيني قبول ائتدي.
اوچ ياي آيينين تقاعودونون هاميسي بير يئرده جاوانشيرين جيبينده ايدي، آمما اونون بيردن-بيره چاخير عئشقينه دوشمهيينين سببي بو دئييلدي، سبب بو دا دئييلدي کي، جاوانشير ايچکي خوشلاييردي، بئله دئييلدي، جاوانشيرين بدني ايچکي گؤتورموردو و بير آز ايچن کيمي، اورهيي بولانيردي؛ نه دنسه بيردن-بيره بوتون بو يئرلر، شوشانين آيي، اولدوزلاري، ايندي آي ايشيغيندا تکجه قارالتيسي گؤرونن آغاجلاري، کوللاري، شوشانين داغلاري، آب-هاواسي، موسلومون کلارنئتيندن سونرا ساناتورييانين حيطينه چؤکموش ساکيتليکده کي جيرجيراما جيريلتيسي جاوانشيره ياد گؤروندو، جاوانشيره ائله گلدي کي، شوشا همين شوشا دئييل، همين شوشا کي، جاوانشير اون ايکي-اون اوچ ياشلاريندا باخ، بو ساناتورييانين اينديکي يئرينده بؤيورتکن[32] ييغيب سونبوله دوزردي، يئرلي اوشاقلارلا فوتبول اويناياردي، آز قالا عيسا بولاغيناجان پييادا گئديب موروق ييغيرديلار، اوشاقلارلا مرج ائديب يانميش کيلسهنين قارانليق و کيمسهسيز زيروهسينه گيرهردي؛ همين شوشا بيردن-بيره چوخ-چوخ اوزاقلارا گئتدي، بئش-آلتي ايل اوولکي اوشاقليق ايللري شوشا ساناتوريياسينين حيطينده کي بو آوقوست آخشاميندان چوخ-چوخ اوزاق ايللرين آرخاسيندا قالدي و بو حيسس بير يالقيزليق، بير تکليک گتيردي، جاوانشيرين اورهييني سيخدي، قيسدي، هر شئي ائله بيل کي، بيردن-بيره بوتون معناسيني ايتيردي. ايسکندر آبيشوو:
–من حاضير، – دئدي و جاوانشير ايسکندر آبيشووو عادي بندهلرين گئيدييي کوستيومدا[33]، خالاتسيز گؤرنده ايستر-ايستهمز تعججوب ائتدي، اينيندن خالاتيني چيخارميش بو جاوان اوغلان ائله بيل کي، دوغرودان دا ايسکندر آبيشوو دئييلدي، بير باشقا آدام ايدي.
بيرليکده شوشا ساناتوريياسينين حيطيندن چيخاندا ايسکندر آبيشوو دئدي:
–يامان باخير سنه او قيز...
ايسکندر آبيشووون بو سؤزلري ده غريبه سسلهندي، ائله بيل او، آنجاق يئمک-ايچمهيين ويتامينيله ماراقلانماليايدي و هر هانسي بير قيز بارادا ، عومومييتله ، آرواد مخلوقو حاققيندا سؤز دئمک ايسکندر آبيشووا ياراشميردي.
–هانسي قيز؟
–اودئ، او قيز... ايسکندر آبيشوو باشي ايله دوردانهنين دايانديغي ائيوانا ايشاره ائلهدي و بو زامان نئجه اولدوسا، هئچ اؤزو ده بونو بيلمهدي کي، نئجه اولدو، جاوانشير چوخ يوخاريدان آشاغي گولومسهدي، ائله گولومسهدي کي، ياني من هارا، او قيز هارا، ياني من پيلوو يئميرم کي، بيغيم ياغا باتار، سن ده گؤر کيمدن دانيشيرسان، آي ايسکندر آبيشوو، اؤز آرشينينلا اؤلچورسن مني؟ و انغريبهسيده بو اولدو کي، ايسکندر آبيشوو اؤزو جاوانشيرين بو گولومسهمهيينين معناسيني تصديق ائلهدي، ساناتورييادان شهره ائنن يوخوشو دوشه -دوشه : – البتته ، – دئدي، – سنين يوز دنه او جور قيزين وار...
–ائح، باشيم چوخ چکيب منيم... – جاوانشير بو سؤزلري ده دئدي و اؤزو ده فيکيرلشدي کي، نييه دئدي بو سؤزلري، بو سؤزلره نه ائحتيياج وار و عومومييتله ، هئچ ايسکندر آبيشوو دا اولماسين، بو جور دونا گيرمک، بئله بير آرتيستليک ائلهمک نهيه لازيمدي؟
2
شوشا پارکينداکي کابابخانانين هم مودورو، هم آشپازي، هم بوفئتچيسي، هم خؤرکپايلاياني اولان، چکيسيده يوز ايييرميسککيز کيلو اولان ابولفتح امليک کابابيندان ايکي شيش گتيريب بيريني جاوانشيرين، بيريني ده ايسکندر آبيشووون بوشقابينا چکدي، گؤي-گؤيهرتي، اوزلو پئندير گتيردي، پرپه تؤيوندن ائرمني شورباسي و ايکي شوشهده مارتوني چاخيري گتيردي.
ايسکندر آبيشوو –ايکي شوشه چوخدور، – دئدي.
–جاوانشير:
–نهيي چوخدو؟– دئدي و آغزي اوسته قاباقلارينا قويولموش (ابولفتحين قابيلييتي ايدي!) قالين شوشهلي ايستيکانلاري چئويريب چاخيرلا دولدوردو. – ساغ اول، سنين ساغليغينا! – دئدي و ايستيکاني بيرنفسه باشينا چکدي و ايسکندر آبيشوو دا ائله بيل کي، جاوانشيرين بئلهجه چاخير ايچمهييندن هيپنوز[34] اولوبموش کيمي، اؤز ايستيکانيني بيرنفسه باشينا چکمک ايستهدي، آمما تئز ده تنگنفس اولدو و ايستيکانداکي چاخيري آنجاق ياريسينا کيمي ايچدي.
بو ياريم ايستيکان چاخير ائله او ساعات، گؤزگؤرهسي ايسکندر آبيشووا تأثير ائتدي و ايسکندر آبيشوو آچدي صانديغي، تؤکدو پامبيغي، ائولنمک ايستهديييني دئدي، آمما نه گؤزآلتي بير قيزي واردي، نهده ائوي، شهر سووئتينده سؤز وئريبلر کي، بو ايل اونا ائو وئرهجکلر، آمما کؤهنه ائو ايستهمير، تزه ائو ايستهيير، شهرساياغي، حامامي ايله آياقيولوسو ايچينده ؛ بو ائوي آلاندان سونرا صابيرآباد دا کي آناسيني دا گتيرهجکدي يانينا، سونرا دا ائولهنهجکدي، آمما هله گؤزآلتي بير قيز يوخ ايدي؛ کئچن آي اونا ايمضاسيز بير سئوگي مکتوبو يازميشديلار، بيلميردي کي، هانسي قيزدي، شوبههلهنيردي کي، بيردن ساناتورييانين کيتابخاناچيسي آزاده اولار، آمما آزاده اولسا، اوندا هئچ نه ، چونکي ايسکندر آبيشوو هله کي، آزادهني سئوه بيلميردي.، بير ده کي دونيانين ايشلريني کيم بيلير، بلکه ائله سئودي آزادهني؛ هر حالدا شوشالي قيز آلاجاقدي، چونکي شوشانين قيزلاري ساغلام اولور، آب-هاواداندي، سوداندي، آمما حاييف کي هله گؤزآلتي بير قيز يوخدو و عومومييتله ، ايسکندر آبيشوو قيزلارلا تانيش اولماق ساريدان بير آز فر[35]سيزدي، اونلارين فيکرينه -زادينا ياخشي بلددي، آمما دي گل کي، تانيش اولماق ساريدان فرسيزدي، اليندن گلميردي.
جاوانشير اؤزو بير سؤز دانيشميردي، دانيشان ائله ايسکندر آبيشوو ايدي و جاوانشير ده يونگولجه گولومسهيه –گولومسهيه و آرابير ده معنالي-معنالي باشيني ترپهده –ترپهده ايسکندر آبيشووون دئديکلرينه قولاق آسيردي. جاوانشيرين گولومسهمهيينده، دوداقلارينين تبسسومونده ايسکندر آبيشوودان قات-قات آرتيق گؤروب-گؤتورمک ايفادهسي واردي، بير اوستونلوک ايفادهسي واردي و جاوانشير اؤزوده چوخ گؤزل بيليردي کي، ياخشي ايش دئييل بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، دوز دئييل، يالاندي بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، ايسکندر آبيشووون بئله بير اورهيي تميزلييي موقابيلينده گرک نه اولوردوسا-اولسون، آمما صافليق اولسون.
البتته ، ايسکندر آبيشووون جاوانشيرين بو فيکيرلريندن خبري يوخ ايدي و جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومونو ده او، چوخ عادي بير ايش و معلوم مسله حئساب ائديردي؛ حتتا جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومو، بو تکببور ايسکندر آبيشووا ائله تأثير ائديردي کي، ايچديکلري چاخير داها او جور تأثير ائتميردي و ائله بو تبسسومه ، بو ايفادهيه گؤره ده ايسکندر آبيشووون اؤز-اؤزوندن شيکايتي گئت-گئده آرتيردي، اؤزونو دونيانين ان کيچيک آدامي، ان خيرداسي، يازيغي حئساب ائديردي.
يوز ايييرمي سککيز کيلويا ياراشمايان بير جلدليکله ، جيوه کيمي گيريب-چيخان، ميزلره بير-بير باش چکن، بوفئته گئدن، آراق سوزن، گؤيرتي دوغرايان، مانقالي يئللـهيهن ابولفتح جاوانشيرگيله ياخينلاشيب:
–آداما بير شيش ده گتيريممي، باششيم؟ – سوروشدو.
جاوانشير ايسکندر آبيشووا باخدي. ايسکندر آبيشوو دئدي:
–هئچ ياريم تيکهده گئتمز!
جاوانشير گولومسهدي و يئنهده ائله –ائلهجه گولومسهدي، يوخاريدان آشاغي و يئنه اؤزوندن ديلخور اولدو کي، بئله گولومسهيير.
ابولفتح ايکي شيش کابابين، ايکي شوشه چاخيرين، گؤي-گؤيرتينين، پئنديرين، ائرمني شورباسينين پولونو آليب هئچ سايمادي دا، جيبينه باسيب:
–آللاه برکت وئرسين! – دئدي و سونرا ميزين اوستونده کي هله آغزي آچيلماميش ايکينجي چاخير شوشهسيني ائله اونلارين يانينداجا گؤتوروب، آپاريب قويدو بوفئته .
جاوانشيرله ايسکندر آبيشوو پارکا چيخدي و ايسکندر آبيشوو دايانماق بيلمهييب گلهجک پلانلاريندان، دوستلوقدان، ايلقاردان، اخلاق پرينسيپلريندن ائله هئي دانيشيردي، اصل دوستو، سيرداشي اولماديغيني، گونلرينين چوخ جانسيخيجي، داريخديريجي کئچديييني، گونلرينين بير-بيرينين عئيني اولدوغونو دئييردي و جاوانشير داها اونا قولاق آسميردي. ايسکندر آبيشوو آردي-آراسي کسيلمهدن اؤز گوذرانيندان شيکايت ائديردي، جاوانشير ايسه همين آوقوست گئجهسي شوشا پارکيندا گزيشه -گزيشه شوشانين تميز، صاف آب-هاواسي ايله نفس آليردي، آغاجلارين، کول-کوسون، گول-چيچهيين عطيريني دويوردو و دوغرودان-دوغرويا اؤز اوستونلويونو حيسس ائديردي؛ ائله بيل هر شئي يالاندان يوخ، دوغرودان ايدي، دوغرودان-دوغرويا بوتون ايل بويو جوربهجور ماجرالاردان يورولموشدو، پئچورين سرگوذشتلريندن يورولموشدو و ايندي بوردا، بو شوشا پارکيندا ايسکندر آبيشوولا گزه -گزه دينجهليردي.
پارک قارانليق و آدامسيز ايدي، آي ايشيغيندا آغاجلار قاراليردي و تکجه پارکين يوخاريسينداکي تئاتر بيناسينين ايشيقلاري يانيردي. آغدام دؤولت درام تئاتري شوشادا قاسترول[36] تاماشالاري گؤستريردي و بو گون آغدام دراماتورقلاريندان بيرينين «سکئلئتلر رقص ائدرکن» آدلي محببت فاجيهسينين ايلک تاماشاسي ايدي. ماروسيا نيکيفورووا، ليودميلا و ليودميلانين يانيندا دا حوسامالددين آلوولو بو دم سالوندا اهيلهشيب صحنهيه تاماشا ائديرديلر. حوسامالددين آلوولو اورک ائلهييب ماروسيا نيکيفورووانين يانيندا اوتورماميشدي، آمما تنففوس زاماني تئاترين بوفئتيندن (بو بوفئت ابولفتحين کابابخاناسينين فيليالي[37] ايدي) ايريس کونفئتي[38] آلميشدي و ايندي ايريسله دولو بالاجا تورباني تئز-تئز قيزلارا طرف اوزاديب ماروسياني و طبيعي کي، ليودميلاني کونفئته قوناق ائديردي، صحنهده کي صؤحبتلري ياواش-ياواش گويا کي، روس ديلينه ترجومه ائديردي و ماروسيا نيکيفورووا دا ايريسي چئينهيه –چئينهيه اؤزونو ساخلايا بيلمهييب ناکام محببت فاجيعهسينه گؤز ياشي آخيديردي.
و ائله بو واخت ايسکندر آبيشوو دا اؤزونو ساخلايا بيلمهييب دئدي:
–بو قادينا بير باخ! پاه!..
قارشيدا، آي ايشيغيندا شوشا پارکينداکي آغاجلارا، گول-چيچهيه باخا-باخا هوندوربويلو، شومالبدنلي، اينينه چوخ گؤزل، چوخ ياراشيقلي، چوخ ذؤوقله تيکيلميش توند کوستيوم گئيميش، باشينا کنارلاري چوخ ائنلي بؤيوک شلياپا[39] قويموش بير قادين آدديملاييردي و بو قادين هر دفه آدديم آتديقجا، يومشاق ايدي، طبيعتدن و اؤزوندن حظ آلا-آلا گئديردي؛ بو، يئره-گؤيه بير ميننت ايدي؛ بو قادينين آدديملاري سرراست و يومشاق ايدي، طبيعتدن و اؤزوندن حظ آلا-آلا گئديردي؛ بو قادينين سليقهسي، ذؤوقو و يئريشينده ، گئييمينده ، بدنينين قورولوشوندا هر شئيين يئربه يئرينده اولماسي شوشا داغلارينين آي ايشيغيندا قارالان ايبتيدايي گؤزللييي ايله ، سيلديريم قايالارين وحشيلييي ايله غريبه بير تضاددا ايدي و همين آوقوست گئجهسي بو تضاد دا نهسه بير سئحير وار ايدي.
ايسکندر آبيشوو ائله بيل کي، اؤز-اؤزويله دانيشيردي، ياواشدان دئدي:
–بئله قادينلار دا وار ائ، دونيادا!.. – بونو دئدي، سونرا جاوانشيره باخدي. وبو دم هئچ کيمين و او جوملهدن جاوانشيرين اؤزونون ده آغلينا گلمهيهن، آغلينا سيغيشمايان، گؤرونمهميش بير حاديثه باش وئردي: جاوانشير سورعتله ايرهليلهييب بو قادينا ياخينلاشدي و :
–باغيشلايين.. – دئدي.
قادين جاوانشيره باخدي و يالنيز بو زامان ائله بيل کي، جاوانشير اؤزونه گلدي، يالنيز بو زامان نه ائتديييني باشا دوشدو و اورهيي برکدن دؤيونمهيه باشلادي، بيردن-بيره بوغازي قورودو، نه دئيهجهييني بيلمهدي، تکجه :
–باغيشلايين... – دئيه تيکرار ائتدي.
بو قادين چوخ گؤزل ايدي؛ بو قادينين قيرخ ياشي اولاردي و اؤزو ده بو ياشي گيزلتمک فيکرينده دئييلدي،عکسينه ، بو قادين ائله بيل کي، اؤز ياشيندان دا ذؤوق آليردي، اونون پودرا-بوياسي چوخ اينجه ايدي، اوندان گلن عطير اييي ده سون درجه يونگول، يومشاق ايدي و بوتون بو گؤزلليک و اينجهليکلر موقابيلينده جاوانشير بو ساعات دونيانين ان ابلهح، کوتبئيين و وئجسيز آدامي ايدي.
آرخادان گلن ايسکندر آبيشوو خوشبخت بير حئيرت و حسد دولو نظرلرله جاوانشيره ، جمعي بيرجه ديقه بوندان قاباق اونونلا بير يئرده چاخير ايچن، اونون تانيشي اولان بو اوغلانا و نامعلوم گؤزل قادينا، گؤزلرينين قارشيسينداکي آدديملايان، آمما الچاتماز بير اوزاقليقدا اولان بو مخلوقا باخيردي.
قادين بيرجه آنليق جاوانشيره باخدي، جاوانشير بئله حيسس ائتدي کي، بو بيرجه آنين ايچينده بو قادين اونو تامام الينين ايچي کيمي گؤردو، تانيدي، ابلهح وضعييتيني و وئجسيزليييني، هئچليييني باشا دوشدو و جاوانشير بوراسيني دا حيسس ائلهدي کي، قولاقلارينين ديبينه کيمي قيپقيرميزي قيزاردي.
آرخادا ايسه ايسکندر آبيشوو آدديملاييردي.
–باغيشلايين... بيلميرسيز تئاتر بورادا هاردادي؟
قادين بو دفه بير آنليق يوخ، ديققتله جاوانشيره باخدي، ائله بيل آي ايشيغيندا بو جاوان اوغلانين، بو اوزون اوغلانين صوفتينين جيزگيلريني بير-بير صاف-چوروک ائديردي و جاوانشيره ائله گلدي کي، بو قادين بو ساعات بو گؤزللييينه و اينجهلييينه ياراشمايان بير ادبسيزليکله ايکي اليله ده اونون باشينا ياغلي بير قاپاز سالاجاق؛ آمما چوخ غريبه اولدو، قادين اوزون و ياراشيقلي بارماغي ايله تئاتر بيناسيني گؤستريب:
–اودور، اوردادير... – دئدي و جاوانشير بو سسده بير ايليقليق، مولاييمليک، بير مئهريبانليق حيسس ائتدي و بو مئهريبانليق جاوانشيرين بوتون بدنينه سيرايت ائتدي، ايچينه ياييلدي.
اونلار بير موددت ياناشي آدديملاديلار. جاوانشيرين اورهيي داها او جور برکدن دؤيونموردو، آمما دئمهيه بير سؤز ده تاپميردي و بو دم اؤز عاجيزليييندن يئره گيرمهيه حاضير ايدي.
قادين ايليقليق گتيرن عئيني مولاييم و مئهريبان سسله :
–يولداشينيز سيزي گؤزلهيير، – دئدي.
جاوانشير تعججوب ائتدي کي، بير دفه ده اولسون گئري چؤنوب باخمايان بو قادين ايسکندر آبيشووو نئجه گؤردو و :
–عئيبي يوخ... – دئدي. جاوانشير بونو دئدي و بو سؤزلرين معناسيزليغيندان و کؤمکسيزليييندن يئنه حيسس ائله دي کي، قولاقلارينين ديبينه کيمي قيپقيرميزي قيزاريب.
اونلار بئلهجه دينمز-سؤيلهمز ياناشي آدديملايا-آدديملايا تئاتر بيناسينين يانيناجان گلديلر و بوتون بو موددت عرضينده جاوانشير بير سيچان دئشييي آختاريردي کي، سؤز تاپيب دانيشا بيلمهمک خجالتيندن بو دئشييه گيرسين و بوتون بو موددت عرضينده ايسکندر آبيشوو دا آرخادان اونلاري موشاييعت ائتدي.
تئاتر بيناسينين قاباغينداکي لؤوحهلره الله يازيلميش آفيشالار[40] ياپيشديريلميشدي و قادين بو آفيشالارا باخيب:
–او-او-او... – دئدي. – «کلئوپاترا»ني دا گؤسترهجکلر... – سونرا بير بالاجا گولومسهدي و بو گولومسهمه ، البتته ، باشقا گولومسهمه ايدي آمما بير آز جاوانشيرين ايسکندر آبيشووون يانيندا گولومسهمهسينه اوخشاييردي.– گليب باخماق لازيمدي. – گليب باخماق لازيمدي. – سونرا بيردن-بيره جاوانشيردن سوروشدو:
–سيز بو تئاترين تاماشالارينا باخميسينيز؟
جاوانشير آفيشالارين اوستونده يانان ائلئکتريک لامپالارينين ايشيغيندا کؤينهيينين يوخاري دويمهلريني تلهم-تلهسيک دويمهلهيه –دويمهلهيه :
–يوخ، باخماميشام، – دئدي و جاوانشيره ائله گلدي کي، يئنه ايکي-اوچ ايل گئري قاييديب، اورتا مکتبده اوخويور، بو سوالي اونا موعلليمهسي وئردي و جاوانشير ده بو سوالا ائله جاواب وئردي، ائله بيل موعلليمهسينين سوالينا جاواب وئرير.
آفيشالارين يانيندان اؤتدولر و بير آز دا گئدندن سونرا، غريبهدير، بو قادين ائله بيل اؤز-اؤزويله دانيشماغا باشلادي و بو قادينين چوخ ذؤوقله يونگولجه بويالانميش گؤزل دوداقلاريندان چيخان هر بير سؤز جاوانشير اوچون ائله بيل کي، يوخولار عالميندن گليردي، ائله بيل کي، تک-تنها چارپاييدا اوزانيب گؤزلريني تاوانا زيللـهييب گئتدييي خياللار عالميندن گليردي؛ بو قادينين دوداقلاريندان چيخان هر بير سؤز گئت-گئده جاوانشير اوچون شوشاداکي همين آوقوست گئجهسينين چوخ ملهم[41]، چوخ اويغون بير حيسسينه چئوريليردي.
–غريبهدي... آز قالا ايکي مين ايل کئچيب، آنجاق بو گون ده کلئوپاترا حاققيندا اثرلر يازيريق... اونو تاماشايا قويوروق... گئديب باخيريق... هر شئي قوجالير دونيادا، هر شئي يوخ اولوب گئدير، آنجاق حيسسلر قوجالمير... اينسان حيسس-هيجانلاري، اينسان ائحتيراصلاري، اينسان اورهيينين چيرپينتيلاري، گؤرونور، داييميدير...
جاوانشير سؤزون اصل معناسيندا عذابلي بير سيخينتيايله بو قادينلا ياناشي آدديملاييردي؛ جاوانشير بو قادينين صؤحبتيني داوام ائتديره بيلميردي، آمما بيليردي کي، لاپ آچيق-آشکار ايدي کي، نهسه دئمهليدي، مولاحيظهلر، فيکيرلر سؤيلهمهليدي، آمما سؤز تاپا بيلميردي.
معلوم اولدو کي، بو قادين مئعماردي، باکيدان گليب، شوشا ايستيراحت ائوينده ايستيراحت ائدير و شوشاني چوخ سئوير، شوشانين طبيعتي اوچون همهشه داريخير، شوشانين خان سارايي، قالا حاصاري، مسجيدي بو قادين اوچون ميثيلسيز آبيدهلردي؛ هرگاه اينسان طبيعتين بير پارچاسيديسا، اونون ائوي ده ، ياشاديغي بينا دا طبيعتين بير پارچاسي اولماليدي، تيکينتيلر، قورغولار، هر شئي طبيعته دوغرو اولماليدي، طبيعتي تاماملاماليدي، اينسانلا طبيعت آراسيندا بير سرحد، بير قورونجاق يوخ، بير واسيطه اولماليدي، باخ، بو شوشا داغلارينين، بو شوشا دوزلرينين، درهلرينين، سيلديريملارينين سيممئتيريياسي[42] و آسسيمئتيريياسي[43] موعاصير مئعمارليقدا اؤز عکسيني تاپماليدي...
جاوانشير بوتون بو فيکيرلرله يالنيز راضيلاشيردي، باشيني ترپهديب بو قادينين سؤيلهدييي فيکيرلرين هاميسيني تصديق ائديردي، اوزاق باشي بيرجه کلمه: «- ائله دير...»– دئييردي، باشقا بير علاوه ائده بيلميردي و اونلار شوشا پارکينين قارانليق جيغيرلاري ايله آدديملاديقجا، ايسکندر آبيشوو دا آرخادان گله-گله اونلاري موشاييعت ائديردي و انغريبهسيده بو ايدي کي، ايسکندر آبيشوو نهدنسه جاوانشيردن باشقا اؤزونو ده همين آوقوست گئجهسينين قهرماني حيسس ائديردي...
جاوانشير چوخ چتينليکله و گؤزلهنيلمز بو دوشونولمز آغيلاسيغماز گئجه گزينتيسينه ياراشمايان بير موستقيلليکله قادينين آديني سوروشدو و معلوم اولدو کي بو قادينين آدي مدينه خانيمدي، سونرا جاوانشير اؤز آديني دئدي و سونرا دا مدينه خانيم جاوانشيردن سوروشدو:
–بس سيز هاردا ايشلهييرسينيز؟
البتته ، جاوانشير عاغلينا گتيرمزدي کي، دوغرودان-دوغرويا بئله ياشلي گؤرونور؛ باشقا واخت اولسايدي بو، جاوانشيرين اورهيينه ياييليردي آمما بو دفه يئنه قولاقلارينين ديبينه کيمي قيپقيرميزي قيزاريب:
–من فيلولوقام[44]، – دئدي. – اونيوئرسيتئتدهيم...
–درس دئييرسينيز؟
جاوانشيرين بوتون صوفتي آليشيب-يانيردي و اونا ائله گلدي کي، مدينه خانيم اونو دولايير و برکدن قاققاناق چکيب گولهجک و ايسکندر آبيشوو دا گولمکدن قارنيني توتاجاق.
–يوخ... آسپيرانتام[45]...
–آ-آ... سيزينچون هله هر شئي ايرهليده دي...
جاوانشير بونا دا بير سؤز دئيه بيلمهدي.
ايسکندر آبيشوو ايسه قارشيدا آدديملايان بو قادينلا جاوانشيرين نه دانيشديقلاريني ائشيتميردي، آمما بير حقيقت واردي کي، بو دم ايسکندر آبيشوو جاوانشيرله ابولفتحين کابابخاناسيندا اوتوروب بيرگه چاخير ايچمهيي ايله فخر ائديردي؛ بو دم او، جاوانشيرله بو گؤزل قادينين آردينجا بئلهجه آدديملاماغيلا غورورلانيردي و بئله بيل کي، ايسکندر آبيشووا بير قول-قاناد وئرميشدي و داها او اؤزونو حاياتدا آرتيق آدام حئساب ائتميردي.
مدينه خانيم دئدي:
–من داها ايستيراحت ائوينه گئتمهلييم...
و مدينه خانيم بو سؤزلري ائله دئدي کي، جاوانشيرين آغزي اؤز-اؤزونه آچيلدي:
–من سيزي اؤتورهرم...
مدينه خانيم دئدي:
–سيزي يولداشينيز گؤزلهيير...
جاوانشير دئدي:
–او منيم يولداشيم دئييل...
مدينه خانيم دئدي:
–اوندا دئيين آرخاميزجا گلمهسين...
جاوانشير بو سؤزلرده بير بالاجا عصبيليک حيسس ائلهدي، گيزلي بير آجيق حيسس ائلهدي، آمما اصلينده اونو پرت ائلهيهن بو اولمادي، جاوانشيري بو پرت ائلهدي کي، ايسکندر آبيشوولا يولداش اولدوغونو بو قادينين يانيندا داندي و البتته ، بورادا پرت اولاسي بير شئي يوخ ايدي، جاوانشيرله ايسکندر آبيشوو دوغرودان دا يولداش دئييلديلر و بو گئجه ده بيرينجي دفه اوتوروب کلمه کسميشديلر، آمما هر حالدا ايسکندر آبيشوودان ايمتيناع ائلهمهسي جاوانشيره نهسه بير خيانت کيمي گلدي، ائله بيل دوغرودان دا هانسي بير ياخين يولداشيناسا، ائله بيل نهسه ايشيقلي بير شئيه خيانت ائلهدي؛ بو، اؤتري حيسس ايدي و جاوانشير مدينه خانيمدان گئري قاليب ايسکندر آبيشووون اونا چاتماسيني گؤزلهدي و دئدي:
–سن داها گئت.
ايسکندر آبيشوو آي ايشيغيندا قاشلاريني چاتدي، سونرا اؤز عالمينده هر شئيي باشا دوشدو، ياني کي، معلومدو مسله ، گؤزلرينين اوجو ايله معنالي-معنالي گولومسهييب:
–اولدو، – دئدي و گئري چؤنوب قارانليقدا شوشا پارکينين آغاجلاري آراسيندا گؤرونمز اولدو.
مدينه خانيم سووئت ايتتيفاقينين بير چوخ کورورتلاريندا[46] اولموشدو، کارلووي-واريدا، بولغاريستانداکي قيزيلقومدا ايستيراحت ائتميشدي، فرانسانين جونوبونو، نيتساني گزميشدي، آمما هئچ بيرينين هاواسي شوشا ايله موقاييسه اولونا بيلمزدي، دوزدو، ايسوئچره ده[47] اولماميشدي، دئييرلر کي، داووسون هاواسي چوخ گؤزلدي، آمما مدينه خانيم بيليردي کي، شوشانين هاواسينا هاوا چاتماز؛ شوشانين هاواسينداکي تميزليک، صافليق دا اينسان حيسسلري کيمي داييمي ايدي و شوشادا اينسان قلبي ده صافلاشير، تميزلهنير، بولورلاشير، اينسان اورهيي يئني حيسسلرله ، کؤورک و اينجه حيسسلرله دولور، آدام تزهلهشير، پاکلاشير؛ آداما ائله گلير کي، اؤزو ده داييميدير، هئچ واخت اؤلمهيهجک، نه خرچنگدن قورخور، نه ده اينفارکتدان[48] و يوخوسوزلوق قورخوسو دا اونو سيخمير؛ آدام هر شئيي اونودور، بوتون قايغيلاري، پيسليکلري، ايضطيرابلاري و بوتون اطرافي، بوتون موناسيبتلري قاتي رنگلرله ، قاتي بويالارلا يوخ، آغ کاغيذدان گوجله سئچيلن بير آکوارئللـه[49] گؤرور.
جاوانشير مدينه خانيمين بو ائعتيرافلارينا قولاق آسا-آسا آدديملاييردي و داها اوولکي کيمي سيخيلميردي. البتته، جاوانشير هئچ واخت فيکيرلشمزدي، آغلينا دا گتيرمزدي کي، بئله بير قادينين بو جور ائعتيرافلارينا قولاق آسا-آسا ساکيت، آيلي-اولدوزلو بير شوشا گئجهسينده کيمسهسيز، قديم بير کوچه ايله بئلهجه آدديملاياجاق.
اونلار شوشا ايستيراحت ائوينين حيط داروازاسينا گليب چاتاندا گئجه ساعات اون بيره قاليردي. مدينه خانيم اليني جاوانشيره اوزاديب:
–ساغ اولون، – دئدي. – گئجهنيز خئيره قالسين.
شوشا ايستيراحت ائوينين داروازاسي اوستوندن آسيلميش ائلئکتريک لامپاسينين ايشيغيندا مدينه خانيمين آلا گؤزلرينده بير مئهريبانليق واردي و ائله بيل کي، بو گؤزلر داها نهسه دئييردي و ائله بيل کي، مدينه خانيمين جاوانشيرين اووجونداکي الي ده گؤزلرينين دئديکلريني تصديق ائديردي. جاوانشير باشا دوشوردو، حيسس ائديردي کي، نهسه دئمک لازيمدي، بو ائله مقامدير کي، موطلق نهسه دئمک لازيمدي، نهسه ائله بير سؤز کي، بو باخيشلارا لاييق اولسون، لاپ درينلرده گيزلنميش ايستئهزاني آلت-اوست ائلهسين، آمما جاوانشير باشقا هئچ نه دئيه بيلمهدي، هئچ نه ائلهيه بيلمهدي، تکجه : –ساغ اولون، – دئدي و بوتون کيشيليييني کؤمهيه چاغيريب سوروشدو: – صاباح گؤروشهجهييک؟
مدينه خانيم عئيني مئهريبانليقلا گولومسهدي و :
–گؤروشهريک، – دئدي.
صاباح آخشام ساعات يئدديده (او واخت کي، دوپپا داداش ساناتورييانين حيطينده کامانچاسينين سيملريني کؤکلهمهيه باشلاياجاقدي) شوشا ايستيراحت ائوينين يوخاريسينداکي توتلوقدا گؤروشهجکلريني وعدهلشديلر (بو يئري، طبيعي کي، مدينه خانيم تکليف ائلهدي) و بوندان سونرا مدينه خانيم اليني جاوانشيرين يئکه اووجوندان چکيب داروازانين کيچيک قاپيسيندان ايچري گيردي.
جاوانشير بير موددت داروازانين قاباغيندا داياندي، او الين حرارتيني، مئهريبانليغيني، قايغيسيني اووجوندا حيسس ائتدي، او الين نهسه دئديييني و اؤزونون وئجسيزليييني، افلليييني[50] فيکيرلشدي، سونرا سيقارئت چيخاريب يانديردي و شوشانين قارانليق، سالداش دؤشهنميش کوچهلريندن کئچيب ساناتورييايا طرف قالخماغا باشلادي.
و بو دم «سکئلئتلر[51] رقص ائدرکن» تاماشاسي دا سونا يئتميشدي و ماروسيا نيکيفورووا، ماروسيا نيکيفورووانين يانيندا ليودميلا و ليودميلانين يانيندا دا حوسامالددين آلوولو بو ناکام محببت فاجيعهسينين تأثيري آلتيندا ياواش-ياواش ساناتورييايا طرف گئديرديلر.
جاوانشير مدينه خانيمين يانيندا سيقارئت چکمهيه ده اورک ائلهمهميشدي.
بئله -بئله ايشلر.
صاباح بئله اولماياجاقدي.
جاوانشير ساناتورييانين حيطينه گيرهنده بوتون ايشيقلار سؤنموشدو، تکجه گولاندام ننهنين ايشيغيندان باشقا، و ائيوانلاردا دا هئچ کيم يوخ ايدي، تکجه دوردانه چيينينه يون ژاکئت ساليب اوشويه -اوشويه اؤز ائيوانلاريندا دايانميشدي و گؤزلريني ساناتورييانين حيط داروازاسيندان چکميردي.
همين آوقوست گئجهسي جاوانشير چارپاييسينداکي يورغان-دؤشکده اوزانيب گاه بو بؤيرو، گاه او بؤيرو اوسته چئوريله -چئوريله سحره کيمي يوخو ايله دوغرو آراسيندا اولدو، بوتون گئجهني مدينه خانيملا ايدي، بوتون گئجهني مدينه خانيملا شوشا پارکيندا گزيرديلر، جاوانشير بيليردي کي، بو حقيقت دئييل، مورگودو[52]، يوخودو، آمما مدينه خانيمين گؤزلرينده کي مئهريبانليغي گؤروردو، سسينده کي يومشاقليق، ايليقليق جاوانشيرين بوتون بدنينه ياييليردي، مدينه خانيمين عطيريني دويوردو، الينين حرارتي اووجونو قيزديريردي، آمما نهسه چاتيشميردي، بو ناراحاتليق دا، بو نيگارانچيليق دا اوندان عيبارت ايدي کي، نهسه چاتيشميردي، او بؤيرو، بو بؤيرو اوسته آشماغي دا اوندان ايدي و سحره ياخين بيردن-بيره جاوانشيره ائله گلدي کي، چاتيشمايان ايسکندر آبيشووون داها آرخادان ائشيديلمهيهن آدديم سسلريدي.
3
–نه دي، آ کيشي قيريغي، نه بزهنيب-دوزهنيرسن بئله ؟ خئييرديمي؟
جاوانشير ترس-ترس گولاندام ننهيه باخدي.
آخشام دوشهادوش ايدي و بير آزدان صاديقموعلليم ساناتورييانين حيطينده کي مئيدانچانين اورتاسينا چيخيب ايستيراحتچيلرين آخشاميني خئييرلهيهجکدي، سونرا دوپپا داداشين کامانچاسي ديل آچيب سؤز سؤيلهيهجکدي، سونرا گولمهممدين آککاردئونو اؤز مشهور تانقوسونو چالاجاقدي و حوسامالددين آلوولو دا يئرلي جاوانلارين حسد دولو باخيشلاري آلتيندا ماروسيا نيکيفوروواني رقصه دعوت ائدهجکدي.
همين گون چوخ تئز گليب کئچدي.
سحر گولاندام ننه ايله جاوانشير يئمکخانايا دوشنده يئنه ترتميز، کراخماللي و اوتولو خالاتيني اينينه گئييب ساچلارينا دا بريالين سورتوب سلقه ايله دارانميش ايسکندر آبيشوو، اونلارا خوصوصو ديققت يئتيردي، جاوانشيرله خوصوصو بير ائحتيراملا و گيزلي همسيرر کيمي سالاملاشدي، تئز-تئز گليب اونلارين ميزينين يانيندا داياندي، ديققتله سوفرهلرينه باخدي و گولاندام ننه سحر-سحر لولهکابابي يئييب لولهکابابين يانينداکي بيشميش پوميدورا[53] ال وورماياندا ايسکندر آبيشوو:
–با-آ-آ!.. – دئدي. – هئچ بيليرسيز بو نهدي؟
گولاندام ننه بير بيشميش پوميدورا، بيرده ايسکندر آبيشووون چاتيلميش قاشلارينا باخيب شوبههلندي کي، بلکه بو دوغرودان دا پوميدور دئييل، بير باشقا شئيدي:
–نه دي کي؟ – سوروشدو.
ايسکندر آبيشوو دئدي:
–بو، ويتامين «آ»دير! اونو يئمک لازيمدير!
گولاندام ننه يئنه بير ايسکندر آبيشووون چاتيلميش قاشلارينا، بير ده بيشميش «آ»يا باخدي و ايسکندر آبيشووون بئله ويتامين تعصصوبکئشلييي ائله بيل آروادا تأثير ائتدي، پوميدورو قاباغينا چکيب يئمهيه باشلادي.
ايسکندر آبيشوو، البتته ، بو ايشدن چوخ راضي قالدي.
او گون دوردانه ننهسينين خاهيشي ايله جاوانشيرگيلين اوتاغينا گليب قايچي ايستهدي، سونرا قايچيني گتيريب قايتاردي، گوناورتا ناهار اوچون يئمکخانايا دوشنده جاوانشيرله اوز-اوزه گلدي، سالام وئردي و جاوانشيرده بو دفه آچيق-آشکار گؤردو، حيسس ائتدي کي، بو قيز اونونلا قارشيلاشاندا، سالاملاشاندا، باخيشيندا تامام-کامال اؤزونو ايتيرير و قيپ-قيرميزي قيزارير.
–نه دي، آ کيشي قيريغي، نه ترس-ترس باخيرسان منه ، هه ؟ يئنه گئجه ساعات اون ايکييه ايشلهميش گلهجکسن؟ – گولاندام ننه چارپايينين اوستونده اوتوروب چئشمهيينين يوخاريسيندان جاوانشيره باخا-باخا گولومسهييردي و بو گولومسهمهدهکي چوخ يونگول، خوش بير ريشخنده ده شک-شوبهه يوخ ايدي.
جاوانشير گوزگونون قاباغيندا دايانيب اوزون ساچلارينين اوجونو دوزهلديردي و گوزگودن ده گولاندام ننهيه باخيب:
–بلکه هئچ گلمهديم گئجه ... – دئدي.
ان ماراقليسي بو اولدو کي، گولاندام ننه بو سؤزلره لاغ ائلهمهدي، ايناندي بو سؤزلره ، ايچيني چکيب:
–جاوانشير... – دئدي و آروادين گؤزلرينده کي ريشخنددن اثر-علامت قالمادي.
–نه دي، نه جاوانشير؟..
و همين آخشام جاوانشير شوشا ايستيراحت ائوينين يوخاريسينداکي توتلوغا واختيندان ياريم ساعات اوول گلدي (دوردانه ائيواندا دايانميشدي و جاوانشيري شوشا ساناتوريياسينين حيطيندن بو قيزين گيزلي بير تلاشلا، گيزلي بير ناراحاتليقلا دولو گؤزلري يولا سالدي).
توتلوق يالنيز توت آغاجلاريندان عيبارت دئييلدي، بورا گوللو-چيچکلي بير دوزهنليک ايدي، بورادا شوشانين جير آلماسي واردي، ايتبورنو، بؤيورتکن کوللاري دا واردي و بورالار جاوانشيرين ياخشي يادينا گليردي، اوشاقليقدا بورالاردا چوخ اويناميشدي و او دا جاوانشيرين ياخشي يادينا گليردي کي، ايتبورنو بو طرفلرده ، کيم بيلير بلکه ائله بوتون دونيادا يئگانه آغاجدي کي، اوولجه يارپاقلايير، سونرا چيچک آچير.
قاباقلار، بئش-آلتي ايل بوندان اوول جاوانشيرگيل – آتاسي، آناسي، ننهسي هر ياي شوشايا گلرديلر، ائو کيرايه توتوب يايي بورادا قالارديلار و توتلوغو گزه-گزه او اوزاق اوشاقليق ايللري يئنه جاوانشيرين يادينا دوشدو: مايکالارينين[54] اتهييني جير آلمايلا، هله يئتيشمهميش گؤي گاواليلا[55] دولدورارديلار و بو بير اتک جير آلمانين، گؤي گاوالينين هاميسيني ديشلري قاماشاناجان، داماقلاري، دوداقلاري کئيييهنهجن دوزلا يئيهرديلر، وحشي گيلاس آغاجلارينا ديرماشيب اوست-باشلاري، سير-صوفتلري قيپ-قيرميزي اولاناجان دويماق بيلمزديلر.
البتته ، او زامان جاوانشيرين آغلينا گلمزدي کي، بير واخت، بئلهجه بو توتلوغا گلهجک، او اوزاق، چوخ اوزاق اوشاقليق ايللريني خاطيرلاياجاق، سيقارئت چکه-چکه بو گول-چيچهيين آراسيندا دولاشاجاق و مدينه خانيمي گؤزلهيهجک.
گون ياواش-ياواش اييليردي و بو آخشام عرفهسينده ، بو گئجه عرفهسينده جاوانشير اؤزونو آزاد و سربست حيسس ائديردي، دوزدو، جاوانشيرين اورهيينده يئنه کيچيک بير نيگارانچيليق واردي، آمما داها جاوانشير اؤز-اؤزونه اينانميشدي، داها هئچ کيمين يانيندا، نه ايسکندر آبيشووون يانيندا، نه ده باشقا بيرينين يانيندا دونا گيرمهيه بير ائحتيياج يوخ ايدي. جاوانشير اؤزو اولماليايدي، چونکي او – اؤزودور بو ساعات، باخ، بو دوزهنليکده گزيشهن، او– اؤزودور مدينه خانيملا تانيش اولان و بو ساعات مدينه خانيمي گؤزلهيهن.
جاوانشير بوگونکو گؤروش اوچون هر شئيي حاضيرلاميشدي و داها آغزينا سو آليب دايانماياجاقدي، دوننکي لال-دينمزلييي، دوننکي افللييي يادينا دوشدوکجه تامام پرت اولوردو و بونو اؤزوندن اوزاقلاشديرماغا، اونوتماغا چاليشيردي؛ بو دوزهنليکده ، بو توت آغاجلارينين، بو آرمود، جير آلما، وحشي گيلاس، گاوالي آغاجلارينين، بؤيورتکن، ايتبورنو کوللارينين آراسي ايله گزيشه-گزيشه جاوانشير مدينه خانيمين حؤرمتيني و محببتيني قازاناجاقدي؛ کيم بيلير بو ايشلرين آخيري نه اولاجاقدي و بلکه ائله لاپ ائولهنهجکديلر مدينه خانيملا...
جاوانشيرين اورهييني بير اينتيظار بوروموشدو و بو اينتيظاردا گيزلي بير سئوينجله برابر بير نامعلوملوقدا واردي. جاوانشير تئز-تئز آشاغي، شوشا ايستيراحت ائويندن قالخان جيغيرا طرف باخيردي و گئت-گئده اونون هيجاني داهادا آرتيردي، آمما بو هيجاندا دا بير سئوينج واردي، ايستي بير نفس واردي و بير نامعلوملوق واردي.
جاوانشير مدينه خانيمين گلديييني اوولجه حيسس ائتدي، ائله بيل بو گول-چيچهيين، بو ياشيل آغاجلارين اوستوندن چوخ خفيف، چوخ اينجه بير مئح اسيب کئچدي، سونرا جاوانشير جيغيرا طرف باخدي و توتلوغا قالخان مدينه خانيمي گؤردو.
مدينه خانيم اوزاقدان اليني قالديريب يئللـهدي، جاوانشيري سالاملادي و اونون الينين بو اورک دولوسو، آهيسته حرکتينده يئنه بير مئهريبانليق، بير اولفت واردي و بيردن-بيره جاوانشير اؤزونو بو مئهريبانليغا، بو اولفته لاييق بيلمهدي، اونا يئنه ائله گلدي کي، بو آهيستهلييين، بو يونگوللويون، بو سئوينج دولو سربستلييين و آزادليغين موقابيلينده بير هئچدير.
مدينه خانيم بو آخشام تامام باشقا پالتار گئيميشدي، اينينده آچيق رنگلي گئنيش دون واردي و بو ذؤوقله تيکيلميش آچيق رنگلي و گئنيش دون دا بو ساعات بير سئوينجدن، آزادليق و سربستليکدن خبر وئريردي؛ مدينه خانيم باشينا شلياپا قويماميشدي، ساچلاريني دا ييغماميشدي و مدينه خانيمين اوزون قيزيلي ساچلاري اوزونه ، بوينونا، چيينينه ، سينهسينه تؤکولموشدو و بو قيزيلي ساچلار دا بو ساعات سئوينجدن، آزادليقدان و سربستليکدن خبر وئريردي؛ بوتون بونلار هاميسي جاوانشيراوچون ايدي، جاوانشير بونا اينانمالي ايدي و بوتون بونلار هاميسي اولمالي ايدي.
اصلينده ، لاپ اصلينده ، جاوانشير قورخوردو کي، بيردن مدينه خانيم اونون گؤروشونه گلمز.
مدينه خانيم جاوانشيرله ال توتوشدو، جاوانشيرين اليني اورکدن گلن بير حرارتله سيخدي و جاوانشير اورکدن گلن بو حرارتي او ساعات حيسس ائتدي، جاوانشيره ائله گلدي کي، اووجونداکي بو ال بوتون گئجهني، بوتون گونو بو اووجون حسرتيني چکيب؛ جاوانشيرله مدينه خانيم گوللرين، چيچکلرين آراسي ايله ياناشي گزمهيه باشلادي و يئنه ده حاضيرلاديغي، باياق اؤز-اؤزونه دئدييي بوتون سؤزلر جاوانشيرين ياديندان چيخدي و حتتا جاوانشير اؤز-اؤزونه تعججوب ائتدي کي، بو گؤزل قادين، بو آغيللي قادين اونون کيمي ابلهحده ، بير اوزوندرازدا نه گؤروب و اونون کيمي هئچلييه بو نه شرفدي بئله؟ ان غريبهسي ايسه بو اولدو کي، جاوانشير بيردن-بيره حيسس ائتدي: باخ، بورادا، شوشادا، بو آغاجلارين آراسيندا کئچن او اوشاقليق ايللري هئچ بير اوزاقليقدا- زاددا دئييلدي، ائله بيل دوننين صؤحبتي ايدي؛ بو حيسس جاوانشيري عمللي-باشلي سارسيتدي و جاوانشير بير موددت هئچ بيلمهدي کي، مدينه خانيم نه دانيشير، سونرا مدينه خانيمدان ايجازه آلماميش تيترهيهن بارماقلاري ايله بير سيقارئت چيخاريب يانديردي، سونرا فيکيرلهشدي کي، مدينه خانيما دا سيقارئت تکليف ائتمک لازيم ايدي و عومومييتله ، بو ساعات مدينه خانيمين قولونا گيرمک لازيم ايدي، نهسه ماراقلي بير سؤز دانيشماق، نهسه بير ايش گؤرمک لازيم ايدي.
نه گؤزل هاوا ايدي، گونشين شفقلري اوفوقو نئجهده قيپ-قيرميزي قيزارتميشدي، گون نئجه ده اوزون ايدي؛ مدينه خانيم ايستيراحته همهشه تک گئديردي، بلکه ده بو بير ائقويزم[56] ايدي، اولا بيلر، آمما باشقا جور بو گؤزلليکدن، باخ، بئلهجه حظ آلماق، گؤزللييي بو جور دويماق، حيسس ائتمک، بعضن مومکون اولموردو؛ گؤزللييي دويماق، حيسس ائتمک، گؤزلليکدن ذؤوق آلماق اؤزو بير ائقويزم دئييلمي؟
گؤرونور ائقويزم اينسان طبيعتينين ائله بير حيسسيدير کي، اوندان ياخا قورتارماق، تامام ياخا قورتارماق مومکون دئييل، بلکه هئچ لازيم دا دئييل. اصلينده تنهاليق حيسسيني يارادان دا ائقويزمدير، باخ، بو، دهشتدير، بو، پيسدير، بو يئرده گرک موطلق باشقالاريني فيکيرلهشهسن، باشقالاريني دوشونهسن، تنهاليغا قاپيلماياسان، بو زامان گرک باشقاسينين سئوينجينه شريک اولماغي باجاراسان؛ البتته ، تنهاليق بعضن آدامي ائله تعقيب ائدير کي، اوندان قاچماق اولمور، ايييرمينجي عصرين بو بلاسي آدامي دينج قويمور بعضن؛ بوتون بو سؤزلردن، بو فيکيرلردن، بو ائعتيرافلاردان سونرا مدينه خانيم هئچ نه اولماييبميش کيمي، چوخ سادهجه و چوخ دا طبيعي جاوانشيرين قولونا گيردي و بير آن اونون قولونا سيخيليب سوروشدو:
–هارا گئدهجهييک؟
البتته ، جاوانشير بئله سوال گؤزلهميردي و دئويکيب قالدي؛ سونرا بير ايلديريم سورعتيله ، چوخ تعجيلي جاواب آختارماغا باشلادي و بيردن-بيره ايسکندر آبيشوو يادينا دوشدو، جيبينده کي تقاعودو يادينا دوشدو و هئچ اؤزوده بيلمهدي کي، نئجه دئدي:
–گئدک پارکا... کابابخانايا...
مدينه خانيم بو دفه گيزلهده بيلمهدييي بير تعججوبله جاوانشيره باخدي:
–آجيميسينيز؟
جاوانشير قولاقلارينين ديبينه کيمي قيپ-قيرميزي قيزاردي و اليني اوزونه آپاريب يالاندان آلنيني قاشيدي کي، مدينه خانيم بونو گؤرمهسين؛ بيرجه آنين ايچينده يوز ايييرمي سککيز کيلولوق ابولفتح گليب دوردو گؤزلرينين قاباغيندا و ابولفتحين کابابخاناسينداکي کاباب اييي، قويروق اييي، عاراق اييي جاوانشيرين بورنونا گلدي و بو تميز هاوادا، بو گولون-چيچهيين ايچينده ، بو گؤزل قادينين يانيندا بئله بير ابلهح فيکرين آغلينا گلمهسينه حئيرت ائتدي.
–يوخ... آجيماميشام... – دئدي جاوانشير. – ائله -بئله دئديم...
مدينه خانيم يئنه جاوانشيره باخدي، سونرا ائله بيل بيردن-بيره نهسه تاپدي و بير سوء-قصد حاضيرلاييرميش کيمي ياواشجادان، اؤزوده چوخدان بري آختارديغي بير شئيي تاپان آداملار کيمي سئوينجله دئدي:
–بيليرسيز... گلين گئدک منيم اوتاغيما. من اوتاقدا تکم، باشقا هئچ کيم اولمور...
جاوانشير قولاقلارينا اينانمادي.
مدينه خانيم دئدي:
–منيم پنجرهمدن اوفوق ده گؤرونور. بير يئرده تاماشا ائلهيهريک گونشين باتماسينا...
مدينه خانيمين اوفوقله گونش بارادا کي سؤزلري بير آز صونعي چيخدي.
اونلار ايستيراحت ائوينه ائنن جيغيرا دوشدولر.
اونلار مدينه خانيمين اوتاغينا گئديرديلر و مدينه خانيمدان باشقا بو اوتاقدا هئچ کيم يوخ ايدي.
جاوانشير هئچ اولماسا بئش ديقه تک قالماق ايستهييردي، اؤزونه گلمک ايستهييردي. آشاغيدا شوشا ايستيراحت ائوينين ايکيمرتبهلي، اوچمرتبهلي بينالاري گؤرونوردو، ياواش-ياواش پنجرهلرين ايشيقلاري يانيردي.
جاوانشير دئدي:
–گئديم کونياک آليم...
مدينه خانيم دئدي: –لازيم دئييل... منده کونياک وار...
اونلار ائله دانيشيردي، ائله بيل دوغرودان دا اورتادا بير سوء-قصد وار ايدي. مدينه خانيم جاوانشيرين قولوندان توتموشدو و هردن آياغي بودرهمهسين، يوخوشو ائنهنده اوتون اوستو ايله سوروشمهسين دئيه جاوانشيره قيسيليردي.
جاوانشيرين بوغازي تامام قوروموشدو و سيقارئتده چيخاريب يانديرا بيلميردي و جاوانشير اصلينده بونو دا بيلميردي کي، بئله بير هيجانين سببي سئوينمهييندندي، چکينمهييندندي، يا نهدن دي.
مدينه خانيم جيغيرين کنارينداکي آلچا آغاجينين يانيندا آياق ساخلادي:
–ايکيميزين بير يئرده ايچري گيرمهيي ياخشي دئييل، – دئدي. – هر حالدا شوشا شوشادي، کارلووي-واري دئييل، – دئدي و گولومسهدي. – باخ، او قيراقداکي ايکيمرتبهلي بيناني گؤرورسونوز، سول طرفدن لاپ بيرينجي پنجره منيمدي، ايکينجي مرتبه ده ، – دئدي. – گؤردونوز؟
جاوانشير:
–هه ، گؤرورم... – دئدي.
مدينه خانيم:
–قويون اوولجه من گئديم، – دئدي. – سونرا، بئش-آلتي ديقهدن سونرا سيز گلين...قاپيني آچيق قوياجاغام... – مدينه خانيم گولومسهدي. – اولدو؟.. سوروشدو.
جاوانشير: –هه ... – دئدي.
مدينه خانيم اليني جاوانشيرين قولوندان چکيب جيغيرلا آشاغي دوشدو. مدينه خانيم اليني اونون قولوندان چکنده بو حرارتلي ال بير نئچه آن جاوانشيرين چيلپاق قولوندا سوروشدو و بو حرکت جاوانشيرين ايچينه بير تيترهتمه گتيردي.
مدينه خانيمين الينين جاوانشيرين قولونداکي هلهده ايستيسي قالميش يئرينه سرين مئح توخوندو.
بير سرين مئح اسمهيه باشلادي.
گون اؤزو داها گؤرونموردو، آمما اوفوق قيپ-قيرميزي ايدي.
جيرجيرامالار ياواش-ياواش آخشام جيريلتيسينا باشلاميشدي و بو جيرجيراما سسينه هاردانسا آرابير قورباغالارين دا قورولتوسو قاريشيردي.
ياغيش ياغاجاقدي؟
بيردن جاوانشيره ائله گلدي کي، اورهيينده نه واختداندي بير ياغيش حسرتي وار؛ بير شيديرغي ياغيش ايستهيير اورهيي؛ بير ايلديريم چاخسين، گؤيون قارانليغيندا بير ايلديريم پارلاسين، هر طرفي بير ايلديريم سسي لرزهيه گتيرسين؛ جاوانشير بوتون بدني ايله بو شيديرغي ياغيشي حيسس ائتدي.
اوفوقون شفقلري گئت-گئده سولوردو تامام.
سونرا مدينه خانيمين پنجرهسينده ايشيق ياندي.
جاوانشير آلچا آغاجينا سؤيکهنيب او پنجره ايشيغينا باخيردي و بو ساعات تامام امين ايدي کي، همين اوتاغا گيرهنده مدينه خانيم اونو اينينه گئيدييي ياراشيقلي، اوزون خالاتلا قارشيلاياجاق و مدينه خانيم ائيواندا اوتوراندا اتکلري آراسيندان چيلپاق بالديرلاري گؤرونهجک.
ان پيسي، ان دهشتليسي بو ايدي کي، او چيلپاق بالديرلار بو ساعات جاوانشيره هئچ بير سيرلي عالمدن، هئچ بير کئفدن، مستليکدن خبر وئرميردي و ائله بيل کي، او چيلپاق بالديرلار جاوانشيرين اورهييندن ياغيش حسرتيني چيرکلنديريردي، لاپ چيرکابا باتيريردي.
البتته ، جاوانشير باشا دوشوردو کي، بئله ائلهمک اولماز، بئله بير ايش کيشيليکدن دئييل، بو، اوشاقليقدي، لاپ اوشاقليقدي، آمما آياقلاري جاوانشيرين سؤزونه باخميردي، آياقلاري اونو بو جيغيردان، بو آلچا آغاجينين يانيندان و ان باشليجاسي ايسه او پنجره ايشيغيندان اوزاقلاشديريردي؛ آياقلاري جاوانشيري هاراسا باشقا يئره آپاريردي، اونو بو طرفلردن قاچيريردي.
جاوانشير جيغيردان چيخيب اوتلوقلا گئديردي و جاوانشير هئچ اؤزو ده بيلمهدي کي، شوشا ايستيراحت ائوي نئجه آرخادا قالدي، او ايشيغي يانان پنجره ، اونو چاغيران، اونو گؤزلهيهن پنجره نئجه گؤرونمز اولدو، نئجه گليب شوشانين آشاغي باشينداکي قاياباشينا چيخدي.
قاياباشي طرفده هئچ کيم يوخ ايدي و آرتيق تامام قارانليق چؤکموشدو.
قارشيداکي داغلارين آراسينداکي کندلرين ايشيقلاري يانيردي و بير-بيريندن خئيلي آرالي بو کندلر گئجهنين قارانليغيندا داغلارين آراسيندا، داغلارين دؤشونده اوووج-اوووج ايشيقلار ايدي، ائله بيل کي، چوخ-چوخ اوزاقلارداکي آيري-آيري کهکئشانلار ايدي و جاوانشير بو اوزاقليقداکي ياخينليغي دويدو، حيسس ائتدي و بيردن-بيره آغلينا گلدي کي، اونون فيکري، دوشونجهسي، حيسسي دوردانه اوچون هئچ بير اوزاق قالاکتيکا-زاد دئييل.
قارشيداکي بو کندلرين ايشيغي ائله بيل کي، بير ايستيليک گتيردي. جاوانشير بو ساعات بوتون بو طرفلرده ، بو قايالارين آراسيندا بو داغلارلا اوزبهاوز تامام تک ايدي، قايايا سؤيکهنيب اوتورموشدو، کندلرين اوووج-اوووج ايشيقلارينا – داغلارين آراسي ايله قيوريليب گئدن، موللا نصرالددين يولوندا هردن بير گؤرونن ماشين ايشيقلارينا باخيردي و اونا ائله گليردي کي، اصلينده تک دئييل، کيمسه يانيندادي، کيمينسه نفسيني حيسس ائدير، سونرا اونا ائله گلدي کي، بو نفس، بو اونس دوردانهنيندي: جاوانشير بو فيکرين گؤزلهنيلمزلييينه و بو فيکرين حقيقتينه حئيرت ائتدي؛ جاوانشير بيردن-بيره قورخدو کي، ننهسي دوردانهنين يانيندا دا اونا «آ کيشي قيريغي» دئيهر.
بو طرفلر تامام ساکيتليک ايدي و قارشيداکي يارغانين ديبي ايله آخان داشآلتي چايينين قيژيلتيسي آيدين ائشيديليردي. يارغانين او تايينداکي خزنه قاياسينين ايسه کؤلگهسي قاراليردي، سيلديريملاري حيسس اولونوردو و جاوانشير اوشاقليقدا بو يئرلره چوخ گلميشدي، بيليردي کي، خزنه قاياسينا قيزيل قايا دا دئييرلر: قاجار شوشايا باسقين ائدنده ايبراهيم خان وار-دؤولتيني خزنه قاياسينين اوستونده باسديردي، بو ايشي ايکي نفر گؤرور، سونرا بيري او بيريني قايادان توللايير کي، خزنهنين سيرريني هئچ کيمه وئرمهسين، سونرا اؤزو ده خزنه قاياسيندا يوخا چيخير.
خزنه قاياسي ايسه ايندي اينسانين بئله بير عملي موقابيلينده عظمتله دايانميشدي، اؤزو ده لاپ جانلي ايدي. خزنه قايا جانسيز سيلديريم قايا دئييلدي، نفس آليردي، قولاق آسيردي، گؤروردو و سوسوردو.
هرگاه دونيادا، باخ، بو خزنه قايا وارديسا، باخ او داشآلتي چايينين قيژيلتيسي بئلهجه ائشيديليرديسه ، باخ، او اوووج-اوووج ايشيقلار بئلهجه يانيرديسا، ايسکندر آبيشوو نييه اؤز حاياتيندان ناراضي ايدي و نييه گونلرينين يئکنسقليييندن دانيشيردي؟
سونرا بيردن-بيره ايلديريم چاخدي، بيردن-بيره شيديرغي بير ياغيش باشلادي و بير موددتدن سونرا بو شوشا ياغيشي بيردن-بيره باشلاديغي کيمي بيردن-بيره ده کسدي.
اصلينده ، لاپ اصلينده ، جاوانشير قورخموردو کي، بيردن مدينه خانيم اونون گؤروشونه گلمز، جاوانشير ايستهميردي کي، مدينه خانيم گلسين؛ جاوانشير اؤزو بونو بيلميردي، آمما بو بئله ايدي؛ آمما مدينه خانيم گلدي و جاوانشير قاچدي.
سونرا ياواش-ياواش بير دومان گلدي، قارشيداکي اوووج-اوووج ايشيقلار اوولجه بو دوماندا ياييلدي، سونرا تامام گؤرونمز اولدو، خزنه قاياسي دا دوماندا يوخ اولدو و جاوانشيره ائله گلدي کي، صاباحکي گوندو، اونون آنادان اولدوغو گوندو، بير قيز، جاوان، تميز، اوتانجاق بير قيز جاوانشيرين چوخ خوشلاديغي آلما پيروقو[57] بيشيريب گتيريب اونو تبريک ائدير، جاوانشيري دونيانين ان جسورو بيلير، جاوانشيرين هئچ نهدن قورخماماغي ايله ، هئچ نهدن چکينمهمهيي ايله فخر ائدير و بو دوغرودان دا بئلهدير؛ او جاوان قيز، او تميز، اوتانجاق قيز باشقا هئچ نه دئمير، اوتانا-اوتانا، قيزارا-قيزارا اؤزونو مجبور ائدير، جاوانشيرين ياناغيندان اؤپور و بو خفيف اؤپوشو بوتون بدني ايله حيسس ائدن جاوانشير ده هامينين گؤزونه ديک باخا بيلير، چونکي جاوانشير ايستکليدير، چونکي جاوانشير آرخادير، چونکي جاوانشير ايستينادگاهدير؛ و جاوانشير هر طرفي بوروموش بو دومان ايچينده دوردانه نين گؤزلريني، اوزونو، ساچلاريني آيدينجا گؤردو...
شوشا ساناتوريياسينين حيطينده ايسه موسلومون کلارنئت چالماغينا ايمکان اولمادي. شوشايا دومان گلميشدي، آمما صاديقموعلليمين مئيدانا توپلاشانلارلا ساغاوللاشماسيندان قاباق حوسامالددين آلوولو اوندان ايجازه آلدي، مئيدانين اورتاسينا چيخيب بو گون يازديغي يئني شئعيريني اوخوماغا باشلدي:
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
حوسام الددين آلوولونون بو سطيرلري ماروسيا نيکيفورووانين اورهييندن خبر وئريردي و او، مئيدانين اورتاسينداکي بو سئويملي اوغلانا باخا-باخا دونيانين انگؤزل شئعيرينه قولاق آسيردي. و بو دم خالاتلي ايسکندر آبيشوو دا شوشا ساناتوريياسي کيتابخاناسينين قاپيسي آغزيندا دايانيب گيزلين-گيزلين آزادهيه باخيردي و فيکيرلهشيردي کي، گؤرهسن اونا ايمضاسيز سئوگي مکتوبو يازان بو قيزدي، يوخسا يوخ؟
اپرئل، 1977
[1] Marusya Nikiforova
[2] Massovik:توپلومسالچي، تودهچي
[3] من، سن ، سئومك/چوخ ياخشي/منه، سنه ، اؤلمك/چوخ ياخشي
[4]
[5] Vasilisa
[6] Tanqo:بيرساياق رقص، بورادا رقصه عاييد اؤزل موسيقي آنلاميندادير
[7] Qəmediyə:کومئدي ،گولمهلي
[8] Sessiya:دورهليک، تئرم
[9]həsdəmək:دالي وورماق، قايتارماق، رد ائتمک
[10] Putyovka:ايجازهنامه، جواز، مامورييت کاغيذي
[11] Kufta:پالتار
[12] Sumka:کيف، کيسه
[13] Qalaktika: اصلينده فارسجا «راه شيري» آدلانان کهکيشانين آديدير،کهکيشان
[14] Kislovodsk
[15] Vermişel:فرنگي اريشته، ماکارونو
[16] Klarnet:قرهنئي
[17] Dietoloq:يئييم رئژيمي موتخصصيصي
[18] Fokus: اوجاق، کانون
[19] Malades:آفرين
[20] İnteresna:جاليبدير
[21] Texnikum:تخصصوصو بيليمائوي
[22] Feldşer:پرستار ،بهيار
[23] Kraxmal: )Kraxmallı آهار،(آهارلي=
[24] Qalstuk:کيراوات
[25] qəlyanaltı:سحر يئمهيي، صوبحانه
[26] Muruq:(فارسجا=تمشک)
[27] Qlükoza:گلوکوزلو
[28] linalool spiriti:
[29] Parandzemə
[30] Orden:نيشان
[31] Gerasimov
[32] böyürtkən:هينديل، (فارسجا=تمشک)
[33] Kostyum:کوت-شالوار
[34] Hipnoz:هيپنوتيزم
[35] Fər: شانس،
[36] Qastrol:هونرسل پروقيرام، اينجهصنعت ميلاکلاريلا ايجرا اولونان پروقيرام
[37] Filial:شؤعبه
[38] iris konfeti: شاقالات،(فاسجا=آبنبات)(لاتينجه=حاضيرلانميش)
[39] Şlyapa: بير جوره باشا اؤرتمهلي، بيرجوره لئچک
[40] Afişa:رئکلام پوستئرلري، ائعلان
[41] məlhəm: مرهم
[42] Simmetriya: تناسوب، اويغونلق
[43] Assimetriya: ترکيب
[44] Filoloq:ديلچي، زبانشوناس
[45] Aspirant:يوکسکليسانس اؤيرنجيسي
[46] Kurort:ايستيراحتخانا ،ايستيراحتگاه
[47] İsveçrə:سوئيس
[48] Infarkt: اورک سکتهسي
[49] Akvarel: سو بوياسي
[50] əfəl: عاجيز
[51] Skelet:ايسکيلئت
[52] Mürgü: هوشا گئتمک، قيسسا يوخو، يوخولولوق
[53] Pomidor:بامادور،قيرميزي باديمجان
[54] Mayka:ريکابي کؤينک
[55] Gavalı: آلي، بير جوره مئيوه
[56] Eqoizm: منچيليک، فرديچيليک
[57] Piroq:کئيک، شيرني
