شوشايا دومان گليب،
اورهييمه گومان گليب –
هر درديمي- سريمي
سينهم دن قووان گليب.
(يئرلي شاعير حوسامالددين آلوولونون
«جان دفتري»ندن دؤرد ميصراع)
1
دوپپا داداش اليندهکي کاماني ساغا-سولا آپارا-آپارا کامانچانين تئللريني دينديرديکجه کامانچانين بو آب-هاوانين تميزليييندن، پاکليغيندان، بولاقلارين صافليغيندان، گولون گولو، چيچهيين چيچهيي چاغيرماسيندان، دوستلوقدان، وفادان، ايلقاردان دم ووران سسي شوشا ساناتوريياسينين[1] بوتون حيط-باجاسينا ياييليردي و دوپپا داداشين زررافه بوينو کيمي اوزون بوينونون اوستوندهکي يئکه باشيدا الينده کي کامانين حرکتينه هماهنگ گاه ساغا گئديردي، گاه سولا گئديردي و بو دم هئچ کامانچانين سسيني ائشيتمهين ده اولسايدي، دوپپا داداشين اوزون کيرپيکلري ايري، قارا گؤزلريندن بيلردي کي، دوياردي کي، صؤحبت نهدن گئدير.
همين آوقوست آخشامي شوشا ساناتوريياسينين حيطينه ياييلميش کامانچا سسي حوسامالددين آلوولونون دا اورهيينين اينجه تئللريني دينديريردي و چيينينه گوللو آغ يون شال ساليب اللري قوينوندا دايانميش، گؤي گؤزلري يول چکن ماروسيا نيکيفورووايا[1] باخا-باخا حوسامالددين آلوولونون اورهييندن بوتون عؤمرونده بيرينجي دفه روس ديلينده شئعير ميصراعلاري آخيب کئچدي و همين بير بند شئعير بئله ياراندي.
دوپپا داداشين کامانچاسي سؤزونو دئييب قورتاراندان سونرا، حوسامالددين آلوولو ساناتورييادا ايستيراحت ائدنلرله مدني-مدني ايش آپاران «ماسسوويک»[2] صاديق موعلليمدن سؤز آليب مئيدانين اورتاسينا چيخدي و گؤزلريني ماروسيا نيکيفورووادان چکمهيهرک يئني يارانميش همين شئعيريني اوخودو: [3]
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
آمما ماروسيانين فيکري بو ساعات بورادا يوخ، تامبووداکي[4] کولخوز بازاريندا ايدي: بو ايل حيط-ياني ساحهلرينين محصولونو کيچيک باجيسي واسيليسا[5] تامبوو کولخوز بازارينا آپارميشدي. ماروسيا ايسه تامبوو ويلايتيندن شوشا ساناتوريياسينا ايستيراحته گلميشدي: واسيليسا عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بازارا گئديردي و بونا گؤره ده ماروسيا هردن نيگارانچيليق کئچيريردي کي، بيردن واسيليساني آلداديب-ائدرلر، ائوه اليبوش قاييدار. ماروسيا اؤزوده عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بئله اوزاق سفره چيخيردي، ساناتورييادا ايستيراحت ائديردي.
البتته ، آغدامدا مالييه مکتبيني بيتيريب ايندي شوشانين خلفهلي کولخوزوندا حئسابدار ايشلهين و بو آوقوست آييندا ساناتورييادا دينجهله –دينجهله ماروسيانين عئشقيندن يئره-گؤيه سيغمايان حوسامالددين آلوولونون تامبوو ويلايتيندن گلميش بو تميز-تاريق، ساغلام، سليقهلي، پامبيق کيمي آغاپپاق قيزين اورهيينده کي نيگارانچيليقدان خبري يوخ ايدي و ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي ايلک دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اؤزو اؤز صنعتيندن حظ آلا-آلا اوخويوردو:
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
– باشي باتميشين باشقا بير سؤزو يوخدو ائله بيل... اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو...!-بو سؤزلري ساناتورييا بيناسينين ائيوانيندا اوتوروب حيطده کي مئيدانا توپلاشميش جاماعاتا تاماشا ائلهين گولاندام ننه دئدي و سونرا چئشمهيينين آلتيندان گولومسهييب يانيندا دايانميش جاوانشيردن سوروشدو:
– سن نييه گئديب دانس ائلهميرسن، بالاسي؟
حوسامالددين آلوولو، نهايت کي، مئيدانين اورتاسيندان چکيلندن سونرا، گولمهممهدين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو[6] چالدي و مئيداني دؤورهيه آلميش آداملار ياواش-ياواش رقصه باشلاييب مئيدانين اورتاسينا چيخديلار؛ ساناتورييادا ايستيراحت ائدن قيزلار بير-بيري ايله ، هر آخشام ساناتورييانين حيطينه گزمهيه گلن يئرلي اوغلانلاردا اؤز نؤوبهسينده بير-بيري ايله رقص ائديردي و بئله بير مقامدا حوسامالددين آلوولو بير چوخ حسد دولو نظرلر آلتيندا ماروسيايا ياخينلاشيب باش ايدي، قيزي رقصه دعوت ائتدي و ماروسيا دا بويجا اوندان بير بالاجا کيچيک بو قارابوغدايي، قارابيغلي اوغلانين دعوتيني صيدق-اورکدن قبول ائتدي.
– قمئدييه دي[7]! – دئدي گول اندام ننه . – قمئدييه دي! – سونرا گوله -گوله باشيني بولادي، سونرا دا يئنه جاوانشيردن سوروشدو: – نييه گئديب دانس ائلهميرسن، بالاسي، آ کيشي قيريغي؟.. هي؟..
جاوانشير باشا دوشدو کي، ننهسينين يئنه کئفي قالخيب ساتاشير اونا؛ آيري واخت ننهسينين بئله آتماجالارينا آتماجايلا جاواب وئريردي، آمما بو دفه ، شوشا ساناتوريياسينداکي همين آوقوست آخشامي بيردن-بيره گئدهنين آروادا آجيغي توتدو:
– لغويييات اولما! – دئدي. – بسدي... – سونرا جاوانشير اوتاغا گيريب ائله چکمهلي، شالوارلي دا چارپاييدا اوزاندي و اللريني باشينين آلتيندا چارپازلادي.
همهشه کي کيمي، همهشه قوردوغو جوربهجور پلانلار کيمي، جاوانشيرين بو ياي اوچون ده توتدوغو پلان پوزولوب گئتدي ايشينين دالينجا، جاوانشيره قالسايدي، گرک ايندي موسکوادا اولايدي، آغشينله ، اورخانلا بيرليکده ايندي گزهيديلر گرک موسکواني: دوزدو، آغشيني ده ائولرينده بوراخماديلار تک گئتمهيه ، آمما اورخان گئتدي و اورخان ايندي فاضيل آدلي بير يولداشيلا موسکوادادي، گزير اؤزو اوچون، داها ننه-بالا شوشا ساناتوريياسيندا اوتوروب قاتيق ايچمير.
کئچن ياي، اونيوئرسيتئتين بيرينجي کورسوندان ايکينجي کورسا کئچنده ، تعطيل واختي، ائودن اونو قويماديلار بير يئره تک گئتمهيه ، دئديلر هله تئزدي، دئديلر گلن ايل گئدرسن، نه ايسه ، گلدي چيخدي بو ياي، اوچونجو کورسا کئچدي اونيوئرسيتئتده، آمما ائله ياي قاباغي، هله ياي سئسسييا[8] ايمتاحانلاريني وئردييي واخت موسکوايا تک گئتمهييندن سؤز دوشنده آتاسي دا، آناسي دا هسلهمهيه[9] باشلادي، سونرا آناسي آغلادي، آتاسي آجيقلاندي، الغرض، اونو يئنه تک گئتمهيه قويماديلار و ايندي بورادا، شوشا ساناتوريياسيندا، چارپاييدا اوزانيب بوتون بونلاري يادينا سالان جاوانشيرين صوفتي بيردن-بيره اود توتوب ياندي، آغلاماغي يادينا دوشدو؛ همين اييول گونو، آخشام، بو تک گئديب-گئتمهمک صؤحبتي زاماني آناسي دا، آتاسي دا آياقلاريني بير باشماغا ديرهييب «يوخ» دئيهنده جاوانشيري آغلاماق توتدو و بو بويدا اوغلان اؤزونو ساخلايا بيلمهييب ايچيني چکدي، گؤزلريندن ياش آخيتدي، آغلايا-آغلايا دا: «- نه واختاجان اوشاق اولاجاغام سيزينچون؟ بيلين بونو، – آغلايا-آغلايا قيشقيردي. – بيلين بونو، اوشاق دئييلم داي من!..»
البتته ، چوخ پيس احوالات ايدي بو. آدام يادينا سالاندا ايندينين اؤزونده ده خجالتيندن بيلمير نئيلهسين.
بو احوالاتدان سونرا بير موددت نه جاوانشير اوتانديغيندان آتاسينين، آناسينين اوزونه باخا بيلدي نه ده اونلار اوتانديقلاريندان جاوانشيرين اوزونه باخدي، سونرا آتاسي بئله بير تکليف ايرهلي سوردو کي، جاوانشير تک شوشايا گئتسين، شوشا ساناتوريياسينا ايشلرينده پوتيووکا[10] وار ايدي و جاوانشيرده اوولجه دئدي کي، هئچ هارا گئتمهيهجک و بوتون يايي قالاجاق بوزووناداکي باغلاريندا، آمما بير-ايکي گون ده کئچندن سونرا راضي اولدو، يير-ييغيش ائلهدي و بوندان سونرا آتاسيلا آناسي خاهيش ائلهمهيه باشلاديلار کي، ننهني ده اؤزونله آپار، قوي گئديب شوشادا ايستيراحت ائلهسين، قوجا آرواددي، سن داها ماشاللاه يئکه کيشيسن، آپار اونو اؤزونله شوشايا: «آپار مني اؤزونله ، جاوانشير، قادان آليم، آپار مني شوشايا، گؤروم اورالاري، اون ايلدي اولمورام اورالاردا، کيم بيلير، بير ده گؤره جهيم شوشاني، قيسمت اولاجاق، يوخسا يوخ...» – دئييردي گول اندام ننه ، آمما جاوانشير ده چوخ ياخشي باشا دوشوردو کي، اصلينده او، ننهسيني آپارمير، ننهسي اونو آپارير؛ ننهسيني خوصوصي قوشورلار کي، امين-امانليق اولسون، قورخورلار، ائحتيياط ائلهييرلر کي، اونو تک بوراخماغا، «دونيادان خبري يوخدو، هله » دئييرلر، داها بيلميرلر کي، دونيانين جيکينهده بلددي، بيکينهده و دونيانين جيکينه -بيکينه بلد اولماقدان اؤترو موطلق يوز اللي ايل ياشاماق لازيم دئييل... گئديب حياسيزين بيريني، شئيطانا پاپيش تيکنلردن بيريني آليب گتيريب قوياسان ائوه ، دئيهن کي، من اوشاغام، نئينهک، آمما منيم بو آروادجيغازيمي يولا وئرين.
اوچ گوندن سونرا جاوانشيرين اون دوققوز ياشي تامام اولوردو.
بو واخت، جاوانشيرين ائودهکيلردن بئله بير خيالي اينتيقام آلديغي زامان اوتاغين قاپيسي دؤيولدو، سونرا دوردانه ايچري گيردي و دوردانه اللريني باشينين آلتيندا چارپازلاييب چارپاييدا اوزانان جاوانشيري گؤرهنده اوولجه ائله بيل اؤزونو ايتيردي، سونرا ديلي بير بالاجا توپوق وورا-وورا دئدي:
– ننهم خاهيش ائلهدي مننن کي، ايينه-ساپ گؤتوروم سيزدن...
دوردانه ده شوشا ساناتوريياسينا ننهسي ايله بيرليکده گلميشدي و ايندي، البتته ، دوردانه ، بوراسيني دئمهدي کي، اؤزو هانسي کوفتاسينين[11] دويمهسينيسه باهانا ائلهييب، بيله -بيله کي، ننهسينده يوخدو، ايينه-ساپ ايستهدي و سونرا دا ننهسينه دئدي کي، يقين گول اندام ننهده وار، قوي گئديم اوندان آليم گتيريم.
دوردانه نين اون سککيز ياشي تزه تامام اولموشدو.
جاوانشير قالخيب چارپاييدا اوتوردو و ائيواندان ننهسيني سسلهدي:
– ننه!
حوسامالددين آلوولو يئنهده اؤزونو ساخلايا بيلمهييب مئيدانين اورتاسينا چيخميشدي و يئنهده ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي بيرينجي دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اوخويوردو:
Ya tebya lyublyu,
Oçen xoroşo!
Za tebya ya umru,
Oçen xoroşo!
گول اندام ننه:
–واللاه، بو گهدهنين باشي خاراب اولوب، – دئدي. – اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو... –سونرا ائيواندان اوتاغا بويلاندي و تئز قالخيب ايچري گيردي. – آي خوش گلميسن سني، قيزيم، آخشامين خئيير، کئچ اهيلهش.
دوردانه :
–يوخ، چوخ ساغ اولون، – دئدي. – ننهم ايينه -ساپ ايستهييردي...
–هه ؟ بو ساعات...– سونرا گولاندام ننه بيردن-بيره سوروشدو:– جاوانشير، بالاسي ايينه -ساپ گؤتورمهميسن سن؟
او ساعات دا جاوانشيرين قولاقلاري قيپقيرميزي قيزاردي:
–ايينه -ساپ گؤتورهنم من؟
دوردانه :
–يوخدورسا، عئيبي يوخدور... – دئدي و دوردانه ده قيزاردي.
گول اندام ننه :
–بو ساعات... بو ساعات... – دئدي و گئديب نوه-نبيدن قالما السومکاسيني[12] آچيب ايينه-ساپ چيخارتدي، دوردانهيه اوزاديب: – آلا، قادان آليم، آلا، – دئدي.
– بيزيم بو جاوانشير يامان آجيقليدي...
جاوانشير يئنه ننهسينه «ازگينيش اولما، آي آرواد» دئمک ايستهدي، آمما دوردانهنين يانيندا دئمهدي و بير ده اونا گؤره دئمهدي کي، دوردانه گول اندام ننهنين سؤزلريني چوخ جيددي قبول ائلهدي، ائله بيل بو ساعات جاوانشير دوروب اونا نهسه بير آجيقلي سؤز دئيهجکدي؛ دوردانه جاوانشيره اورکک بير نظر ساليب تئز-تلهسيک:
–باغيشلايين، – دئدي و اوتاقدان چيخدي.
–بوي!.. قيز هئچ دئمهدي کي، قارا ساپ لازيمدي، يوخسا آغ ساپ... – سونرا گولاندام ننه اوزونو جاوانشيره توتدو: – نهدي، آ کيشي قيريغي، نه ميسميريغيني ساللاميسان؟ جمعي-عالم حيطده چاليب-اوينايير، نهدي گيرميسن بو اوتاغا، چيخميرسان ائشييه ؟..
جاوانشير ننهسينه باخدي، چوخ معنالي باخدي:
–سننن نه دانيشيم ائ؟ – دئدي و چارپاييدان قالخيب اوتاقدان چيخدي.
اوچ گون ايدي گلميشديلر شوشا ساناتوريياسينا و دوز اوچ گون ايدي کي، جاوانشير اؤز طالئعينين اوغورسوزلوغو بارادا فيکيرلهشيردي، حاياتين جانسيخيجيليغي و يئکنسقلييي بارادا فيکيرلهشيردي، هئچ کيمين اونو باشا دوشمهديييني و باشا دوشه بيلمهيهجهييني، جاوان ياشيندا ايکن قوجالديغيني فيکيرلشيردي؛ هامي اونو سوتول جاوان بيليردي، ائوده ايسه اونو لاپ اوشاق حئساب ائديرديلر، آمما داها دئميرديلر کي، بو اوشاق دونيانين هر اوزونه بلددي؛ دوزدو، جاوانشير دونيانين جوربهجور اوزونو اؤزو اوچون تام دقيقلشديرميردي، ياني بو اوزلر نهدن عيبارتدي، آمما هر حالدا جاوانشيره بئله گليردي و جاوانشير بوتون بونلار بارادا فيکيرلشنده ، اؤزو ده حيسس ائتمهدن ياواش-ياواش خيال عالمينه گئديردي، گاه حاياتدان، ياشاييشدان صيدقي سييريلميش بير عيياش گؤروردو اؤزونو، داها دوغروسو، جاماعات، اطرافداکيلار اونو عيياش حئساب ائديردي و جاماعات بيلميردي کي، بو عيياش دونياني درک ائلهميش آدامدي؛ گاه هر گون گؤزل، تميز، ذؤوقله گئيينيب آداملار آراسيندا تک-تنها گزن، دينيب-دانيشمايان بير ياراشيقلي کيشي گؤروردو اؤزونو و جاماعات، او جوملهدن قيز-قادينلار بؤيوک بير ماراقلا، حسدله بو سيرلي و تنها کيشينين هر آدديميني ايزلهييردي، دالينجا پيچاپيچ ائديردي و هامي چاليشيردي کي، اونون سيررينه بلد اولسون، اورهييندهکيلري بيلسين، آمما بو هئچ واخت مومکون دئييلدي و مومکون اولماياجاقدي دا، چونکي همين تنها کيشينين اورهيينده هئچ کيمه يئر يوخ ايدي، چونکي هئچ کيم اونو باشا دوشه بيلمزدي...
دوپپا داداشين کامانچاسي يئنه قان ائلهييردي و بو دفه محببتين سيرلريندن دانيشيردي، ويصالدان و حسرتدن سؤز آچيردي، عاشيق ايله معشوقون اينتيظار و ايضطيراب دولو محببت عالميندن، سئوگينين تميزليييندن، کؤورکليييندن دم ووروردو و يئنهده کامان دوپپا داداشين اوستا بارماقلاريندا ساغا-سولا گئديب-گلديکجه دوپپا داداشين باشي دا کامانلا هماهنگ ساغا-سولا گئديب-گليردي، کامانچانين سؤيلهديکلريني تصديق ائديردي، اوزون کيرپيکلي، ايري قارا گؤزلري يئنه ده ائله بيل کي، بوتون بو سؤيلهينلرين هاميسيني گؤروردو، ويصالا سئوينيردي، هيجرانا کدرلهنيردي.
هامي مئيدانچادا دؤوره ووروب دوپپا داداشين کامانچاسينا قولاق آسيردي و بو کامانچا صداسي آلتيندا ماروسيا نيکيفورووا دا حوسامالددين آلوولويا تامام يئني نظرلرله باخيردي، هله معناسيني اؤزوده باشا دوشمهدييي يئني حيسسلر کئچيريردي و دوزدو، ماروسيا نيکيفورووا بو يئني حيسسلرين معناسيني هله ياخشي باشا دوشموردو، آمما بو حيسسلر شوشانين بو آب-هاواسي ايله ، شوشانين بو داغلاري، بو کول-کوسلاري، بو آغاجلاري ايله بير-بيرينه چوخ اويوشوردو؛ ماروسيا نيکيفورووانين حوسامالددين آلوولويا باخان گؤي گؤزلرينده آرتيق بير محببت نيشانهسي وار ايدي و دوپپا داداشين کامانچاسي سؤز سؤيلهديکجه بو محببت نيشانهسيده ائله بيل کي، ياواش-ياواش بؤيويور، آرتيردي، آچيق-آشکارلاشيردي.
جاوانشير ايکي مرتبهلي ساناتورييا بيناسينين حيط قاپيسي آغزيندا داياندي و گولاندام ننهده ايکينجي مرتبهدهکي ائيواندان جاوانشيره هيم ائلهدي کي، يئري گئت مئيدانا؛ گولاندام ننهنين جاوانشيره ساتاشماغا، جاوانشيري دولاماغا خوصوصي آزاري واردي و جاوانشير ده ، غريبه ايدي کي، هردن ننهسينين، هئچ کيمين يوخ، آتاسينين يوخ، آناسينين يوخ، ياشلي داييلارينين،عميلرينين يانيندا يوخ، گولاندام ننهنين يانيندا اؤزونو هردن، دوغرودان دا، اوشاق حيسس ائديردي، اؤزونو عاجيز، کؤمکسيز بيليردي، ائله بيل بعضن ننهسي چئشمهيينين آلتيندان بيج-بيج گولومسهيهن گؤزلريله جاوانشيره دئييردي کي، آ کيشي قيريغي، اؤزونو يئکه کيشيلييه وورما، سنين هله يئکه کيشي اولماغينا چوخ قاليب و دونيادان دا خبرين يوخدو سنين؛ آمما بو، هردن بير اولوردو.
دوردانهده ايکينجي مرتبهده کي اؤز ائيوانلاريندا ايدي و اورادان اوغرون-اوغرون جاوانشيره باخيردي و جاوانشيرده بيليردي کي، دوردانه ائله اونا باخماقدان اؤترو، اونو گؤرمکدن اؤترو تئز-تئز ائيوانا چيخير، آمما جاوانشير اؤزونو گؤرمهمزلييه ووروردو، اؤزونو بيلمهمزلييه ووروردو، هئچ بو قيزا سالام دا وئرميردي، چونکي بو قيز جاوانشيرين تايي دئييلدي، بو قيز اوشاق ايدي، حاياتين آغيلاريني دادماميشدي، جاوانشيرين فيکيرلري، جاوانشيرين حيسسلري بو قيز اوچون ايشيغي گوجله گليب يئر کورهسينه چاتميش بير قالاکتيکا[13] ايدي.
دوردانه ده اونيوئرسيتئتده اوخويوردو، جاوانشيرله بير فاکولتهده ، فيلولوژي فاکولتهده ، جاوانشيردن بير کورس آشاغيدا – ايندي ايکينجي کورسا کئچميشدي و کئچن سئنتيابر، درسلر تزه باشلاياندا بو قيز اونيوئرسيتئتين دهليزينده بيردن-بيره جاوانشيره ياخينلاشدي:
– سيزين آدينيز جاوانشيردي؟ – سوروشدو.
جاوانشير:
– هه، جاوانشيردي، – دئدي و تعججوب ائتدي اورهيينده کي، بو اورتابويلو، قاراساچلي، قاراگؤز قيز اونو هاردان تانييير، آمما هئچ نه سوروشمادي، سونرا، بير نئچه گوندن سونرا جاوانشير هاندان-هانا يادينا سالدي کي، ايکي اوول يايدا آتا-آناسي ايله بيرليکده کيسلووودسک [14]دا ايستيراحت ائدنده بو قيز دا اؤز آتا-آناسي ايله کيسلووودسک دا ايدي. بير کوچه ده قاليرديلار و جاوانشير حئيرت ائلهدي کي، او بالاجا قيز نئجه بؤيويوب، نئجه گؤزللـهشيب و نئجه ياراشيقلي اولوب.
اونيوئرسيتئت دهليزينده کي همين سوال-جاواب جاوانشيرله دوردانهنين بيرينجي و آخيرينجي صؤحبتي اولدو؛ اووللر دوردانه جاوانشيره سالام وئريردي و جاوانشيرده باشينين حرکتيله دوردانهنين سالاميني خالاخاطيرين قالماسين آليردي؛ سونرا يقين بو«خالاخاطيرين قالماسينلار» دوردانهيه تأثير ائتدي و دوردانهده داها سالام وئرمهدي و هر دفه اوز-اوزه چيخاندا گؤزلريله گؤزلهييردي کي، جاوانشير سالاملاشاجاق اونونلا، آمما جاوانشيرده دوز اؤتوب چيخيب گئديردي. دونن سحر يئمکخانادا اوتوروب ائرته چؤرهييني يئيهنده گولاندام ننه جاوانشيردن سوروشدو:
–او قيز کيمدي ائله بيزه سالام وئرير؟
جاوانشير باشيني قالديريب ايکي ايستول قاباقدا قوجا بير آروادلا اوتوروب اونلارا باخان دوردانهني گؤردو و ايستر-ايستهمز شوشا ساناتوريياسينا تزه گلميش بو قيزلا سالاملاشدي و ائله بيل کي، جاوانشيرين بو سالامي ايله دوردانهنين صوفتي تامام آچيلدي، گؤز گؤرهسي گولدو صوفتي، ائله بيل جاوانشيرين سالامي بير خوشبختليک گتيردي بو قيزا. قيزين يانينداکي قوجا آرواددا باشيني قالديريب بير قيزا، بير ده جاوانشيرگيله باخدي و او دا جاوانشيرگيله سالام وئردي.
–کيمدي اه، بو قيز بئله ، آ کيشي قيريغي؟
جاوانشير گولاندام ننهنين اونا «آ کيشي قيريغي» دئمهسيله موباريزه آپارماقدان داها زينهارا گلميشدي و داها بو بارادا بير سؤز دئميردي؛ بو دفهده تکجه :
–نه بيليم کيمدي؟.. ! دئدي و بورنونو وئرميشئللي[15] بوشقابا ساللادي.
گولاندام ننه ده بو دفه ظارافاتسيز دئدي:
–هه ده ، نه تانيياسان اونلاري؟.. ائوده اوتورا دا بيلميريک بو اندامي يانميشلارين اليندن...
باکيدا قيزلار دوغرودان دا جاوانشيره تئز-تئز زنگ ائلهييرديلر و جاوانشير ده دوغرودان بو قيزلارين هئچ بيريني تانيميردي، بلکهده گؤرسهيدي اوزدن تانيياردي – يا اونيوئرسيتئتين قيزلاري اولاجاقدي، يا دا قونشو قيزلار؛ جاوانشير بيلميردي کي، اونا زنگ ائلهيهن هانسي قيزدي و قيزلار گوله -گوله جاوانشيرله تانيش اولماق ايستهديکلريني دئييردي؛ جاوانشير اونلارلا اوزون دانيشميردي، دستهيي آسيردي، سونرا قيزلار تزهدن زنگ ائلهييب جاوانشيرين کوبودون بيري اولدوغونو دئييرديلر و بئله بير کوبودلوق قييافهسي هم قيزلارلا دانيشماقدان (آخي نه دئيهسن؟) خيلاص ائديردي، هم ده هر حالدا کيشي گرک کيشي اولسون.
جاوانشير باشيني قالديريب يئنه دوردانهيه طرف باخدي و نهدنسه اونا ائله گلدي کي، گولاندام ننهنين «اندامي يانميش» دئمهسي بو قيزا لاييق دئييل و ان غريبهسيده بو اولدو کي، گولاندام ننه ده ائله بيل جاوانشيرين فيکيرلريني اوخويوب:
–بو قيزي دئميرم ها... – دئدي.
گوناورتا گولاندام ننه جاوانشيره خبر وئردي کي، بو قيزين آدي دوردانهدي، او دا قاراباغليدي، او دا ننهسييله گليب شوشا ساناتوريياسينا، آتاسيني مأذونيييته بوراخماييبلار، آناسي دا قاليب آتاسيلا باکيدا، ننهسينين ده آدي کيشي آديدي، بهلول، بهلول آرواد.
گولمهممهدين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو تزهدن چالماغا باشلادي و حوسامالددين آلوولو يئرلي جاوانلارين حسد، غيبطه دولو نظرلري آلتيندا يئنه ماروسيا نيکيفوروواني رقصه دعوت ائتدي، سونرا يئنه ساناتورييادا دينجهلن گلمه قيزلار بير-بيرلريله ، شوشانين، شوشايا يايلاغا چيخميش آغدامين، بهردنين، آغجابهدينين، فوضولونون جاوان اوغلانلاري دا بير-بيرييله رقص ائلهمهيه باشلادي.
بير آزدان شوشانين آشاغيسيندا، اريمگلدي طرفده کي ايستيراحت ائوينين حيطينده چالان کلارنئتچي[16] موسلوم اورادا ايشيني قورتاريب دستهسيله-زورناچي آنوشاوان و ناغاراچي مليکله ساناتورييانين حيطينه گلهجکدي، «اوروپالي گلين» ايران فيلميندن «تورموز»حوسئينين هاواسيني چالاجاقدي و ساناتورييادا ايستيراحت ائدن امک قاباقجيلي، قهرمان آنا و حددن آرتيق کؤک صفوره آرواد مئيداندا اورتايا دوشوب سينديرا-سينديرا اويناياجاقدي و بونونلا دا ساناتورييانين مدني-کوتلهوي تدبيرلرينه باخان صاديقموعلليمينين ايش گونو سونا يئتهجکدي.
جاوانشير جيبيندن بير سيقارئت چيخاريب يانديردي و بونا گولاندام ننه ائيواندا غئيظله باشيني ترپهتدي، بارماغيني يئللـهييب جاوانشيري هدهلهدي، ياني کي، قوي گئدک باکييا، گؤر اوردا آتانا دئييرم، يا يوخ. جاوانشير ننهسينين بئله هده -قورخولارينا عادتکرده ايدي، آمما بو دفه نئجه اولسا، بيردن-بيره اورهيينه بير نيگارانچيليق دولدو و تئزده دوردانه طرفه باخدي کي، گؤرسون بو قيز گولاندام ننهنين حيم-جيميني گؤرور، يوخسا يوخ.
دوردانه گؤزآلتي، گويا کي، قصدن يوخ، ائله -بئله ، جاوانشيره باخيردي.
–آخشامينيز خئيير. – هله ده آغ خالاتيني اهينيندن چيخارتماييب ساناتورييانين حيط قاپيسي آغزيندا دايانميش و چوخ جيددي گؤرکملي مئيدانچاداکي صاديق موعلليمه تاماشا ائدن ايسکندر آبيشوو – شوشا ساناتوريياسينين مشهور ديئتولوقو[17] – جاوانشيرله سالاملاشدي.
بو آخشام کلارنئت چالان موسلوم گئجيکيردي، گليب چيخماميشدي هله و مدني-کوتلهوي ايشه باخان صاديق موعلليم اؤزو مئيدانين اورتاسينا چيخيب جاماعاتا فوکوس[18] گؤستريردي: بوتؤو بير قازئتي مئيدانا توپلاشانلارين گؤزو قاباغيندا گزديريب جيريردي، قازئتين قيرينتيلاريني هر ايکي اووجونون ايچينه ييغيردي، سونرا اووجونون ايچينده ده گيزلتدييي باشقا بير قازئتي ياواش-ياواش بوتؤو آچيردي، جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريني ايسه يئنه اووجوندا، تزه قازئتين آرخاسيندا گيزلهديردي و بو زامان جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريندان بير-ايکيسي صاديق موعلليمين اووجونون سؤزونه باخماييب يئره دوشوردو و صاديق موعلليم ده تئز اونلاري آياغيلا تاپدالاييردي کي، هئچ کيم گؤرمهسين.
ديئتولوق ايسکندر آبيشوو بو فوکوسا صيدق-اورکدن حئيرتلهنيب:
–مالادئس[19]، صاديقموعلليم! – دئدي و جاوانشيره باخيب صاديق موعلليمين فوکوسوندان والهليکله باشيني ترپهتدي: – اينتئرئسنا[20]!..
ايسکندر آبيشوو کئچن ايل باکيداکي طيبب تئخنيکومونو[21] بيتيريب شوشا ساناتوريياسيندا ايشلهمهيه گلميشدي و بو بير ايل عرضينده بو طرفلرين فئلدشئر[22]، طيب باجيلاري آراسيندا اولمازين حؤرمت قازانميشدي و هلهده اؤز وظيفهسينين مؤعتبرلييينه اورکدن اينانيردي. اورتابويلو، قيوريم قارا ساچلاريني سلقه ايله دالا دارايان، نازيک قارا بيغلي، ياناغي قارا خاللي ايسکندر آبيشووون آغ خالاتي همهشه ترتميز، کراخماللي[23] و اوتولو اولوردو، آغ کؤينک گئييب قارا قالستوک[24] تاخيردي و قالستوکونون اورتاسيندا دا ههمهشه بريليانتا اوخشايان بير شوشه پاريلداييردي. سحر قليانآلتيسي[25]، گوناورتا ناهاري و شام زاماني ايسکندر آبيشوو ساناتورييانين يئمکخاناسيني ميز-ميز گزيردي، ديققتله يئمکلره باخيردي و صوفتي جوربهجور گؤرکم آليردي: گاه قاشلاري چاتيليردي و آدام اؤز يئمهيينه باخيب شوبههلهنيردي کي، گؤرهسن نه اولوب؛ گاه بهينمک و تقدير ائتمک موناسيبتيله باشي ياواش-ياواش ائنيب-قالخيردي، « – موروق[26] قلوکوزادي[27]» دئييردي. «–کئشنيشده لينالوول سپيرتي[28] چوخدو» دئييردي، «بالقاباق اؤد کيسسينين ايلتيهابينا درماندي» دئييردي، »بو، ويتامين «آ»دي» دئييردي، «بو، ويتامين «س»دي، «بو، ويتامين «د»دي دئييردي و گولاندام ننه ده ايسکندر آبيشووا «ويتامين اوغلان» دئييردي و ساناتوريياداکي شفقت باجيلارينين قولاغيندان ايراق، «گولاندام ننه بونو دا دئييردي کي، بو «ويتامين اوغلان» آغ خالاتلي دهللـهيه اوخشايير، آمما گولاندام ننهدن خئيلي فرقلي اولاراق تکجه شفقت باجيلاري، فئلدشئرلر يوخ، يئمکخانانين باش آشپازي کاظيم کيشيدن توتموش خؤرکپايلايان پاراندزئمه[29] کيمي هامي ايسکندر آبيشووا «حکيم» دئيه موراجيعت ائديردي.
موسلوم دستهسيله تلهسيک ساناتورييانين حيطينه گيريب مئيدانا گلدي، باياق دوپپا داداشين اوتوردوغو کتيلده اوتوروب کلارنئتي قوبوروندان چيخاردي، تئز ييغدي و کلارنئتي ييغماغيلا دا «تورموز» حوسئينين هاواسي ساناتورييانين حيطينه ياييلدي، موسلومون کلارنئتي زيله قالخدي، بمه ائندي و موسلومون هر ايکي طرفينده آياق اوسته دايانميش زورناچي آنوشاوانين زورناسي، ناغاراچي ملييين ناغاراسي کلارنئته قول-قاناد وئردي و دؤشو اوردئن[30]-مئداللا دولو صفوره آرواد يئنه اؤزونو ساخلايا بيلمهييب مئيدانا چيخدي، سينديرا-سينديرا سوزمهيه باشلادي.
گون ياواش-ياواش باتيردي، اولدوزلار دا ياواش-ياواش گؤرونوردو و بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندان گؤرونن اوزاق موللانصرالددين يولونون قيوريملاريندا ماشينلارين ايشيغي دا ياواش-ياواش يانماغا باشلاييردي؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا هر طرفدن اولدوزلارلا ايحاطه اولونوردو، گؤيده کي اولدوزلارلا و آشاغيلاردا – سپئپاناکئرتده ، موخهتهرکندينده ، شوشو کندينده ، کئشيش کندينده يانان ايشيقلارلا؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندا گؤي آراسيندا، داغلار آراسيندا مسافهده يوخ اولوب گئديردي، هر طرفي بير گئنيشليک بورويوردو.
–گئدک بير يئرده بير آز چاخير ايچک.
–چاخير ايچک؟ – ايسکندر آبيشوو تعججوبله جاوانشيره باخدي.
–هه ، گئدک چاخير ايچک بير آز، تورش چاخير. – جاوانشير ايسکندر آبيشووون قولونا گيردي. گئدک...
جاوانشيرين بو تکليفي ايسکندر آبيشوو اوچون چوخ گؤزلهنيلمز اولدو و ايسکندر آبيشوو اوولجه بيلمهدي کي، قبول ائتسين بو تکليفي، يوخسا يوخ، سونرا:
–بير ايستيکان تورش چاخير اولار، – دئدي. – پروفئسسور گئراسيموو[31] دئيير کي، هر گون بير ايستيکان چاخير ايچمک لازيمدي. پروفئسسور گئراسيموو دئيير کي...
–ياخشي سؤز دئيير پروفئسسور گئراسيموو. گئدک.
–قوي گئديم خالاتي چيخاريم.
جاوانشير تعججوبله ايسکندر آبيشووا باخدي، ائله بيل کي، ايسکندر آبيشوو اهينينده کي خالاتي چيخارا بيلمزميش.
–گؤزلهييرم.
ايسکندر آبيشوو پالتاريني دهييشمک اوچون ايچري گيردي.
صفوره آرواد سينديرا-سينديرا بس دئيينجه اويناياندان سونرا، موسلوم «تورموز» حوسئينين هاواسيني چاليب قورتاردي و کلارنئتي سؤکوب تلهم-تلهسيک قوبورا ييغدي – بو آخشام بازارکوم فتحينين اوغلونون آنادان اولان گونو ايدي، موسلوم اؤز دستهسيله ايندي ده فتحيگيله تلهسيردي، صاديق موعلليم مئيدانين اورتاسينا چيخيب برکدن:
–گئجهنيز خئيره قالسين، عزيز يولداشلار! – دئدي. – سيزه گؤزل شوشا گئجهسي آرزيلاييرام!
سونرا صاديقموعلليم بو سؤزلري روس ديلينده دئدي و مئيدانا توپلاشان جاماعات ايکي-بير، اوچ-بير داغيليشماغا باشلادي، کيمي ساناتورييانين يوخاريسينداکي کينوتئاتر طرفه گئتدي– بو گون کينومئخانيک حاقوئردي هيند کينوسو گؤسترهجکدي، «بوببي»؛ کيمي شهره گزمهيه چيخدي، کيمي جيدير دوزونه طرف يوللاندي کي، شوشانين ان گؤزل هاواسي اورادادي، کيمي اريمگلدي طرفه گئتدي، کيمي قايا باشينا.
حوسامالددين آلوولو ماروسيا نيکيفورووايا ياخينلاشدي و اونونلا رفيقهسي ليودميلاني تئاترا دعوت ائتدي؛ ليودميلا معنالي-معنالي ماروسيايا باخدي و ماروسيا نيکيفورووا دا بير بالاجا قيزاردي، سونرا گولومسهدي و حوسامالددين آلوولونون دعوتيني قبول ائتدي.
اوچ ياي آيينين تقاعودونون هاميسي بير يئرده جاوانشيرين جيبينده ايدي، آمما اونون بيردن-بيره چاخير عئشقينه دوشمهيينين سببي بو دئييلدي، سبب بو دا دئييلدي کي، جاوانشير ايچکي خوشلاييردي، بئله دئييلدي، جاوانشيرين بدني ايچکي گؤتورموردو و بير آز ايچن کيمي، اورهيي بولانيردي؛ نه دنسه بيردن-بيره بوتون بو يئرلر، شوشانين آيي، اولدوزلاري، ايندي آي ايشيغيندا تکجه قارالتيسي گؤرونن آغاجلاري، کوللاري، شوشانين داغلاري، آب-هاواسي، موسلومون کلارنئتيندن سونرا ساناتورييانين حيطينه چؤکموش ساکيتليکده کي جيرجيراما جيريلتيسي جاوانشيره ياد گؤروندو، جاوانشيره ائله گلدي کي، شوشا همين شوشا دئييل، همين شوشا کي، جاوانشير اون ايکي-اون اوچ ياشلاريندا باخ، بو ساناتورييانين اينديکي يئرينده بؤيورتکن[32] ييغيب سونبوله دوزردي، يئرلي اوشاقلارلا فوتبول اويناياردي، آز قالا عيسا بولاغيناجان پييادا گئديب موروق ييغيرديلار، اوشاقلارلا مرج ائديب يانميش کيلسهنين قارانليق و کيمسهسيز زيروهسينه گيرهردي؛ همين شوشا بيردن-بيره چوخ-چوخ اوزاقلارا گئتدي، بئش-آلتي ايل اوولکي اوشاقليق ايللري شوشا ساناتوريياسينين حيطينده کي بو آوقوست آخشاميندان چوخ-چوخ اوزاق ايللرين آرخاسيندا قالدي و بو حيسس بير يالقيزليق، بير تکليک گتيردي، جاوانشيرين اورهييني سيخدي، قيسدي، هر شئي ائله بيل کي، بيردن-بيره بوتون معناسيني ايتيردي. ايسکندر آبيشوو:
–من حاضير، – دئدي و جاوانشير ايسکندر آبيشووو عادي بندهلرين گئيدييي کوستيومدا[33]، خالاتسيز گؤرنده ايستر-ايستهمز تعججوب ائتدي، اينيندن خالاتيني چيخارميش بو جاوان اوغلان ائله بيل کي، دوغرودان دا ايسکندر آبيشوو دئييلدي، بير باشقا آدام ايدي.
بيرليکده شوشا ساناتوريياسينين حيطيندن چيخاندا ايسکندر آبيشوو دئدي:
–يامان باخير سنه او قيز...
ايسکندر آبيشووون بو سؤزلري ده غريبه سسلهندي، ائله بيل او، آنجاق يئمک-ايچمهيين ويتامينيله ماراقلانماليايدي و هر هانسي بير قيز بارادا ، عومومييتله ، آرواد مخلوقو حاققيندا سؤز دئمک ايسکندر آبيشووا ياراشميردي.
–هانسي قيز؟
–اودئ، او قيز... ايسکندر آبيشوو باشي ايله دوردانهنين دايانديغي ائيوانا ايشاره ائلهدي و بو زامان نئجه اولدوسا، هئچ اؤزو ده بونو بيلمهدي کي، نئجه اولدو، جاوانشير چوخ يوخاريدان آشاغي گولومسهدي، ائله گولومسهدي کي، ياني من هارا، او قيز هارا، ياني من پيلوو يئميرم کي، بيغيم ياغا باتار، سن ده گؤر کيمدن دانيشيرسان، آي ايسکندر آبيشوو، اؤز آرشينينلا اؤلچورسن مني؟ و انغريبهسيده بو اولدو کي، ايسکندر آبيشوو اؤزو جاوانشيرين بو گولومسهمهيينين معناسيني تصديق ائلهدي، ساناتورييادان شهره ائنن يوخوشو دوشه -دوشه : – البتته ، – دئدي، – سنين يوز دنه او جور قيزين وار...
–ائح، باشيم چوخ چکيب منيم... – جاوانشير بو سؤزلري ده دئدي و اؤزو ده فيکيرلشدي کي، نييه دئدي بو سؤزلري، بو سؤزلره نه ائحتيياج وار و عومومييتله ، هئچ ايسکندر آبيشوو دا اولماسين، بو جور دونا گيرمک، بئله بير آرتيستليک ائلهمک نهيه لازيمدي؟
2
شوشا پارکينداکي کابابخانانين هم مودورو، هم آشپازي، هم بوفئتچيسي، هم خؤرکپايلاياني اولان، چکيسيده يوز ايييرميسککيز کيلو اولان ابولفتح امليک کابابيندان ايکي شيش گتيريب بيريني جاوانشيرين، بيريني ده ايسکندر آبيشووون بوشقابينا چکدي، گؤي-گؤيهرتي، اوزلو پئندير گتيردي، پرپه تؤيوندن ائرمني شورباسي و ايکي شوشهده مارتوني چاخيري گتيردي.
ايسکندر آبيشوو –ايکي شوشه چوخدور، – دئدي.
–جاوانشير:
–نهيي چوخدو؟– دئدي و آغزي اوسته قاباقلارينا قويولموش (ابولفتحين قابيلييتي ايدي!) قالين شوشهلي ايستيکانلاري چئويريب چاخيرلا دولدوردو. – ساغ اول، سنين ساغليغينا! – دئدي و ايستيکاني بيرنفسه باشينا چکدي و ايسکندر آبيشوو دا ائله بيل کي، جاوانشيرين بئلهجه چاخير ايچمهييندن هيپنوز[34] اولوبموش کيمي، اؤز ايستيکانيني بيرنفسه باشينا چکمک ايستهدي، آمما تئز ده تنگنفس اولدو و ايستيکانداکي چاخيري آنجاق ياريسينا کيمي ايچدي.
بو ياريم ايستيکان چاخير ائله او ساعات، گؤزگؤرهسي ايسکندر آبيشووا تأثير ائتدي و ايسکندر آبيشوو آچدي صانديغي، تؤکدو پامبيغي، ائولنمک ايستهديييني دئدي، آمما نه گؤزآلتي بير قيزي واردي، نهده ائوي، شهر سووئتينده سؤز وئريبلر کي، بو ايل اونا ائو وئرهجکلر، آمما کؤهنه ائو ايستهمير، تزه ائو ايستهيير، شهرساياغي، حامامي ايله آياقيولوسو ايچينده ؛ بو ائوي آلاندان سونرا صابيرآباد دا کي آناسيني دا گتيرهجکدي يانينا، سونرا دا ائولهنهجکدي، آمما هله گؤزآلتي بير قيز يوخ ايدي؛ کئچن آي اونا ايمضاسيز بير سئوگي مکتوبو يازميشديلار، بيلميردي کي، هانسي قيزدي، شوبههلهنيردي کي، بيردن ساناتورييانين کيتابخاناچيسي آزاده اولار، آمما آزاده اولسا، اوندا هئچ نه ، چونکي ايسکندر آبيشوو هله کي، آزادهني سئوه بيلميردي.، بير ده کي دونيانين ايشلريني کيم بيلير، بلکه ائله سئودي آزادهني؛ هر حالدا شوشالي قيز آلاجاقدي، چونکي شوشانين قيزلاري ساغلام اولور، آب-هاواداندي، سوداندي، آمما حاييف کي هله گؤزآلتي بير قيز يوخدو و عومومييتله ، ايسکندر آبيشوو قيزلارلا تانيش اولماق ساريدان بير آز فر[35]سيزدي، اونلارين فيکرينه -زادينا ياخشي بلددي، آمما دي گل کي، تانيش اولماق ساريدان فرسيزدي، اليندن گلميردي.
جاوانشير اؤزو بير سؤز دانيشميردي، دانيشان ائله ايسکندر آبيشوو ايدي و جاوانشير ده يونگولجه گولومسهيه –گولومسهيه و آرابير ده معنالي-معنالي باشيني ترپهده –ترپهده ايسکندر آبيشووون دئديکلرينه قولاق آسيردي. جاوانشيرين گولومسهمهيينده، دوداقلارينين تبسسومونده ايسکندر آبيشوودان قات-قات آرتيق گؤروب-گؤتورمک ايفادهسي واردي، بير اوستونلوک ايفادهسي واردي و جاوانشير اؤزوده چوخ گؤزل بيليردي کي، ياخشي ايش دئييل بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، دوز دئييل، يالاندي بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، ايسکندر آبيشووون بئله بير اورهيي تميزلييي موقابيلينده گرک نه اولوردوسا-اولسون، آمما صافليق اولسون.
البتته ، ايسکندر آبيشووون جاوانشيرين بو فيکيرلريندن خبري يوخ ايدي و جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومونو ده او، چوخ عادي بير ايش و معلوم مسله حئساب ائديردي؛ حتتا جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومو، بو تکببور ايسکندر آبيشووا ائله تأثير ائديردي کي، ايچديکلري چاخير داها او جور تأثير ائتميردي و ائله بو تبسسومه ، بو ايفادهيه گؤره ده ايسکندر آبيشووون اؤز-اؤزوندن شيکايتي گئت-گئده آرتيردي، اؤزونو دونيانين ان کيچيک آدامي، ان خيرداسي، يازيغي حئساب ائديردي.
يوز ايييرمي سککيز کيلويا ياراشمايان بير جلدليکله ، جيوه کيمي گيريب-چيخا