تبليغاتX
يازار - شوشايا دومان گليب/ائلچین افندییئو/کؤچورن: محمد صبحدل

يازار

تحكيه ادبيياتي و اونون پوئتيكاسي

شوشايا دومان گليب،

اوره­ييمه گومان گليب

هر درديمي- سريمي

سينه­م­ دن قووان گليب.

 

(يئرلي شاعير حوسام­الددين آلوولونون

«جان دفتري»ندن دؤرد ميصراع)

 

1

 

دوپپا داداش الينده­کي کاماني ساغا-سولا آپارا-آپارا کامانچانين تئللريني دينديرديکجه کامانچانين بو آب-هاوانين تميزليييندن، پاکليغيندان، بولاقلارين صافليغيندان، گولون گولو، چيچه­يين چيچه­يي چاغيرماسيندان، دوستلوقدان، وفادان، ايلقاردان دم ووران سسي شوشا ساناتوريياسينين[1] بوتون حيط-باجاسينا ياييليردي و دوپپا داداشين زررافه بوينو کيمي اوزون بوينونون اوستونده­کي يئکه باشي­دا الينده کي کامانين حرکتينه هماهنگ گاه ساغا گئديردي، گاه سولا گئديردي و بو دم هئچ کامانچانين سسيني ائشيتمه­ين ده اولسايدي، دوپپا داداشين اوزون کيرپيکلري ايري، قارا گؤزلريندن بيلردي کي، دوياردي کي، صؤحبت نه­دن گئدير.

همين آوقوست آخشامي شوشا ساناتوريياسينين حيطينه ياييلميش کامانچا سسي حوسام­الددين آلوولونون دا اوره­يينين اينجه تئللريني دينديريردي و چيينينه گوللو آغ يون شال ساليب اللري قوينوندا دايانميش، گؤي گؤزلري يول چکن ماروسيا نيکيفورووايا[1] باخا-باخا حوسام­الددين آلوولونون اوره­ييندن بوتون عؤمرونده بيرينجي دفه روس ديلينده شئعير ميصراعلاري آخيب کئچدي و همين بير بند شئعير بئله ياراندي.

دوپپا داداشين کامانچاسي سؤزونو دئييب قورتاراندان سونرا، حوسام­الددين آلوولو ساناتورييادا ايستيراحت ائدنلرله مدني-مدني ايش آپاران «ماسسوويک»[2] صاديق موعلليمدن سؤز آليب مئيدانين اورتاسينا چيخدي و گؤزلريني ماروسيا نيکيفورووادان چکمه­يه­رک يئني يارانميش همين شئعيريني اوخودو: [3]

 

Ya tebya lyublyu,

Oçen xoroşo!

Za tebya ya umru,

Oçen xoroşo!

 

آمما ماروسيانين فيکري بو ساعات بورادا يوخ، تامبووداکي[4] کولخوز بازاريندا ايدي: بو ايل حيط­-ياني ساحه­لرينين محصولونو کيچيک باجيسي واسيليسا[5] تامبوو کولخوز بازارينا آپارميشدي. ماروسيا ايسه تامبوو ويلايتيندن شوشا ساناتوريياسينا ايستيراحته گلميشدي: واسيليسا عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بازارا گئديردي و بونا گؤره­ ده ماروسيا هردن نيگارانچيليق کئچيريردي کي، بيردن واسيليساني آلداديب-ائدرلر، ائوه الي­بوش قاييدار. ماروسيا اؤزوده عؤمرونده بيرينجي دفه ايدي بئله اوزاق سفره چيخيردي، ساناتورييادا ايستيراحت ائديردي.

البتته ، آغدامدا مالييه مکتبيني بيتيريب ايندي شوشانين خلفه­لي کولخوزوندا حئسابدار ايشله­ين و بو آوقوست آييندا ساناتورييادا دينجه­له –دينجه­له ماروسيانين عئشقيندن يئره-گؤيه سيغمايان حوسام­الددين آلوولونون تامبوو ويلايتيندن گلميش بو تميز-تاريق، ساغلام، سليقه­لي، پامبيق کيمي آغاپپاق قيزين اوره­يينده کي نيگارانچيليقدان خبري يوخ ايدي و ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي ايلک دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اؤزو اؤز صنعتيندن حظ آلا-آلا اوخويوردو:

 

 Ya tebya lyublyu,

Oçen xoroşo!

Za tebya ya umru,

Oçen xoroşo!

 

باشي باتميشين باشقا بير سؤزو يوخدو ائله بيل... اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو...!-بو سؤزلري ساناتورييا بيناسينين ائيوانيندا اوتوروب حيطده کي مئيدانا توپلاشميش جاماعاتا تاماشا ائله­ين گول­اندام ننه دئدي و سونرا چئشمه­يي­نين آلتيندان گولومسه­ييب يانيندا دايانميش جاوانشيردن سوروشدو:

سن نييه گئديب دانس ائله­ميرسن، بالاسي؟

حوسام­الددين آلوولو، نهايت کي، مئيدانين اورتاسيندان چکيلندن سونرا، گولمه­ممه­دين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو[6] چالدي و مئيداني دؤوره­يه آلميش آداملار ياواش-ياواش رقصه باشلاييب مئيدانين اورتاسينا چيخديلار؛ ساناتورييادا ايستيراحت ائدن قيزلار بير-بيري ايله ، هر آخشام ساناتورييانين حيطينه گزمه­يه گلن يئرلي اوغلانلاردا اؤز نؤوبه­سينده بير-بيري ايله رقص ائديردي و بئله بير مقامدا حوسام­الددين آلوولو بير چوخ حسد دولو نظرلر آلتيندا ماروسيايا ياخينلاشيب باش ايدي، قيزي رقصه دعوت ائتدي و ماروسيا دا بويجا اوندان بير بالاجا کيچيک بو قارابوغدايي، قارابيغلي اوغلانين دعوتيني صيدق-اورکدن قبول ائتدي.

قمئدييه ­دي[7]! دئدي گول اندام ننه . قمئدييه دي! سونرا گوله -گوله باشيني بولادي، سونرا دا يئنه جاوانشيردن سوروشدو: نييه گئديب دانس ائله­ميرسن، بالاسي، آ کيشي قيريغي؟.. هي؟..

جاوانشير باشا دوشدو کي، ننه­سينين يئنه کئفي قالخيب ساتاشير اونا؛ آيري واخت ننه­سينين بئله آتماجالارينا آتماجايلا جاواب وئريردي، آمما بو دفه ، شوشا ساناتوريياسينداکي همين آوقوست آخشامي بيردن-بيره گئده­نين آروادا آجيغي توتدو:

لغويييات اولما! دئدي. بسدي... سونرا جاوانشير اوتاغا گيريب ائله چکمه­لي، شالوارلي دا چارپاييدا اوزاندي و اللريني باشينين آلتيندا چارپازلادي.

همه­شه کي کيمي، همه­شه قوردوغو جوربه­جور پلانلار کيمي، جاوانشيرين بو ياي اوچون ده توتدوغو پلان پوزولوب گئتدي ايشينين دالينجا، جاوانشيره قالسايدي، گرک ايندي موسکوادا اولايدي، آغشين­له ، اورخان­لا بيرليکده ايندي گزه­يديلر گرک موسکواني: دوزدو، آغشيني ده ائولرينده بوراخماديلار تک گئتمه­يه ، آمما اورخان گئتدي و اورخان ايندي فاضيل آدلي بير يولداشي­لا موسکوادادي، گزير اؤزو اوچون، داها ننه-بالا شوشا ساناتوريياسيندا اوتوروب قاتيق ايچمير.

کئچن ياي، اونيوئرسيتئتين بيرينجي کورسوندان ايکينجي کورسا کئچنده ، تعطيل واختي، ائودن اونو قويماديلار بير يئره تک گئتمه­يه ، دئديلر هله تئزدي، دئديلر گلن ايل گئدرسن، نه ايسه ، گلدي چيخدي بو ياي، اوچونجو کورسا کئچدي اونيوئرسيتئتده، آمما ائله ياي قاباغي، هله ياي سئسسييا[8] ايمتاحانلاريني وئردييي واخت موسکوايا تک گئتمه­ييندن سؤز دوشنده آتاسي دا، آناسي دا هسله­مه­يه[9] باشلادي، سونرا آناسي آغلادي، آتاسي آجيقلاندي، الغرض، اونو يئنه تک گئتمه­يه قويماديلار و ايندي بورادا، شوشا ساناتوريياسيندا، چارپاييدا اوزانيب بوتون بونلاري يادينا سالان جاوانشيرين صوفتي بيردن-بيره اود توتوب ياندي، آغلاماغي يادينا دوشدو؛ همين اييول گونو، آخشام، بو تک گئديب-گئتمه­مک صؤحبتي زاماني آناسي دا، آتاسي دا آياقلاريني بير باشماغا ديره­ييب «يوخ» دئيه­نده جاوانشيري آغلاماق توتدو و بو بويدا اوغلان اؤزونو ساخلايا بيلمه­ييب ايچيني چکدي، گؤزلريندن ياش آخيتدي، آغلايا-آغلايا دا: «- نه واختاجان اوشاق اولاجاغام سيزينچون؟ بيلين بونو، آغلايا-آغلايا قيشقيردي. بيلين بونو، اوشاق دئييلم داي من!.

البتته ، چوخ پيس احوالات ايدي بو. آدام يادينا سالاندا ايندينين اؤزونده ده خجالتيندن بيلمير نئيله­سين.

بو احوالاتدان سونرا بير موددت نه جاوانشير اوتانديغيندان آتاسينين، آناسينين اوزونه باخا بيلدي نه ده اونلار اوتانديقلاريندان جاوانشيرين اوزونه باخدي، سونرا آتاسي بئله بير تکليف ايره­لي سوردو کي، جاوانشير تک شوشايا گئتسين، شوشا ساناتوريياسينا ايشلرينده پوتيووکا[10] وار ايدي و جاوانشيرده اوولجه دئدي کي، هئچ هارا گئتمه­يه­جک و بوتون يايي قالاجاق بوزووناداکي باغلاريندا، آمما بير-ايکي گون ده کئچندن سونرا راضي اولدو، يير-ييغيش ائله­دي و بوندان سونرا آتاسيلا آناسي خاهيش ائله­مه­يه باشلاديلار کي، ننه­ني ده اؤزونله آپار، قوي گئديب شوشادا ايستيراحت ائله­سين، قوجا آرواددي، سن داها ماشاللاه يئکه کيشيسن، آپار اونو اؤزونله شوشايا: «آپار مني اؤزونله ، جاوانشير، قادان آليم، آپار مني شوشايا، گؤروم اورالاري، اون ايلدي اولمورام اورالاردا، کيم بيلير، بير ده گؤره جه­يم شوشاني، قيسمت اولاجاق، يوخسا يوخ...» دئييردي گول اندام ننه ، آمما جاوانشير ده چوخ ياخشي باشا دوشوردو کي، اصلينده او، ننه­سيني آپارمير، ننه­سي اونو آپارير؛ ننه­سيني خوصوصي قوشورلار کي، امين-امانليق اولسون، قورخورلار، ائحتيياط ائله­ييرلر کي، اونو تک بوراخماغا، «دونيادان خبري يوخدو، هله » دئييرلر، داها بيلميرلر کي، دونيانين جيکينه­ده بلددي، بيکينه­ده و دونيانين جيکينه -بيکينه بلد اولماقدان اؤترو موطلق يوز اللي ايل ياشاماق لازيم دئييل... گئديب حياسيزين بيريني، شئيطانا پاپيش تيکنلردن بيريني آليب گتيريب قوياسان ائوه ، دئيه­ن کي، من اوشاغام، نئينه­ک، آمما منيم بو آروادجيغازيمي يولا وئرين.

اوچ گوندن سونرا جاوانشيرين اون دوققوز ياشي تامام اولوردو.

بو واخت، جاوانشيرين ائوده­کيلردن بئله بير خيالي اينتيقام آلديغي زامان اوتاغين قاپيسي دؤيولدو، سونرا دوردانه ايچري گيردي و دوردانه اللريني باشينين آلتيندا چارپازلاييب چارپاييدا اوزانان جاوانشيري گؤره­نده اوولجه ائله بيل اؤزونو ايتيردي، سونرا ديلي بير بالاجا توپوق وورا-وورا دئدي:

ننه­م خاهيش ائله­دي من­نن کي، ايينه-ساپ گؤتوروم سيزدن...

دوردانه­ ده شوشا ساناتوريياسينا ننه­سي ايله بيرليکده گلميشدي و ايندي، البتته ، دوردانه ، بوراسيني دئمه­دي کي، اؤزو هانسي کوفتاسينين[11] دويمه­سيني­سه باهانا ائله­ييب، بيله -بيله کي، ننه­سينده يوخدو، ايينه-ساپ ايسته­دي و سونرا دا ننه­سينه دئدي کي، يقين گول اندام ننه­ده وار، قوي گئديم اوندان آليم گتيريم.

دوردانه نين اون سککيز ياشي تزه تامام اولموشدو.

جاوانشير قالخيب چارپاييدا اوتوردو و ائيواندان ننه­سيني سسله­دي:

ننه!

حوسام­الددين آلوولو يئنه­ده اؤزونو ساخلايا بيلمه­ييب مئيدانين اورتاسينا چيخميشدي و يئنه­ده ياراديجيليغا باشلاديغي واختدان ايندييه کيمي بيرينجي دفه روس ديلينده يازديغي شئعيري اوخويوردو:

 

 Ya tebya lyublyu,

Oçen xoroşo!

Za tebya ya umru,

Oçen xoroşo!

گول اندام ننه:

واللاه، بو گه­ده­نين باشي خاراب اولوب، دئدي. اوچئن خوروشو، اوچئن خوروشو... سونرا ائيواندان اوتاغا بويلاندي و تئز قالخيب ايچري گيردي. آي خوش گلميسن سني، قيزيم، آخشامين خئيير، کئچ اه­يله­ش.

دوردانه :

يوخ، چوخ ساغ اولون، دئدي. ننه­م ايينه -ساپ ايسته­ييردي...

هه ؟ بو ساعات... سونرا گول­اندام ننه بيردن-بيره سوروشدو: جاوانشير، بالاسي ايينه -ساپ گؤتورمه­ميسن سن؟

او ساعات دا جاوانشيرين قولاقلاري قيپقيرميزي قيزاردي:

ايينه -ساپ گؤتوره­نم من؟

دوردانه :

يوخدورسا، عئيبي يوخدور... دئدي و دوردانه­ ده قيزاردي.

گول اندام ننه :

بو ساعات... بو ساعات... دئدي و گئديب نوه-نبيدن قالما ال­سومکاسيني[12] آچيب ايينه-ساپ چيخارتدي، دوردانه­يه اوزاديب: آلا، قادان آليم، آلا، دئدي.

بيزيم بو جاوانشير يامان آجيقلي­دي...

جاوانشير يئنه ننه­سينه «ازگينيش اولما، آي آرواد» دئمک ايسته­دي، آمما دوردانه­نين يانيندا دئمه­دي و بير ده اونا گؤره دئمه­دي کي، دوردانه گول اندام ننه­نين سؤزلريني چوخ جيددي قبول ائله­دي، ائله بيل بو ساعات جاوانشير دوروب اونا نه­سه بير آجيقلي سؤز دئيه­جکدي؛ دوردانه جاوانشيره اورکک بير نظر ساليب تئز-تله­سيک:

باغيشلايين، دئدي و اوتاقدان چيخدي.

بوي!.. قيز هئچ دئمه­دي کي، قارا ساپ لازيمدي، يوخسا آغ ساپ... سونرا گول­اندام ننه اوزونو جاوانشيره توتدو: نه­دي، آ کيشي قيريغي، نه ميسميريغيني ساللاميسان؟ جمعي-عالم حيطده چاليب-اوينايير، نه­دي گيرميسن بو اوتاغا، چيخميرسان ائشييه ؟..

جاوانشير ننه­سينه باخدي، چوخ معنالي باخدي:

سن­نن نه دانيشيم ائ؟ دئدي و چارپاييدان قالخيب اوتاقدان چيخدي.

اوچ گون ايدي گلميشديلر شوشا ساناتوريياسينا و دوز اوچ گون ايدي کي، جاوانشير اؤز طالئعينين اوغورسوزلوغو بارادا فيکيرله­شيردي، حاياتين جان­سيخيجيليغي و يئک­نسقلييي بارادا فيکيرله­شيردي، هئچ کيمين اونو باشا دوشمه­ديييني و باشا دوشه بيلمه­يه­جه­ييني، جاوان ياشيندا ايکن قوجالديغيني فيکيرلشيردي؛ هامي اونو سوتول جاوان بيليردي، ائوده ايسه اونو لاپ اوشاق حئساب ائديرديلر، آمما داها دئميرديلر کي، بو اوشاق دونيانين هر اوزونه بلددي؛ دوزدو، جاوانشير دونيانين جوربه­جور اوزونو اؤزو اوچون تام دقيقلشديرميردي، ياني بو اوزلر نه­دن عيبارتدي، آمما هر حالدا جاوانشيره بئله گليردي و جاوانشير بوتون بونلار بارادا فيکيرلشنده ، اؤزو ده حيسس ائتمه­دن ياواش-ياواش خيال عالمينه گئديردي، گاه حاياتدان، ياشاييشدان صيدقي سييريلميش بير عيياش گؤروردو اؤزونو، داها دوغروسو، جاماعات، اطرافداکيلار اونو عيياش حئساب ائديردي و جاماعات بيلميردي کي، بو عيياش دونياني درک ائله­ميش آدامدي؛ گاه هر گون گؤزل، تميز، ذؤوق­له گئيينيب آداملار آراسيندا تک-تنها گزن، دينيب-دانيشمايان بير ياراشيقلي کيشي گؤروردو اؤزونو و جاماعات، او جومله­دن قيز-قادينلار بؤيوک بير ماراقلا، حسدله بو سيرلي و تنها کيشينين هر آدديميني ايزله­ييردي، دالينجا پيچاپيچ ائديردي و هامي چاليشيردي کي، اونون سيررينه بلد اولسون، اوره­يينده­کي­لري بيلسين، آمما بو هئچ واخت مومکون دئييلدي و مومکون اولماياجاقدي دا، چونکي همين تنها کيشينين اوره­يينده هئچ کيمه يئر يوخ ايدي، چونکي هئچ کيم اونو باشا دوشه بيلمزدي...

دوپپا داداشين کامانچاسي يئنه قان ائله­ييردي و بو دفه محببتين سيرلريندن دانيشيردي، ويصالدان و حسرتدن سؤز آچيردي، عاشيق ايله معشوقون اينتيظار و ايضطيراب دولو محببت عالميندن، سئوگي­نين تميزليييندن، کؤورک­ليييندن دم ووروردو و يئنه­ده کامان دوپپا داداشين اوستا بارماقلاريندا ساغا-سولا گئديب-گلديکجه دوپپا داداشين باشي دا کامانلا هماهنگ ساغا-سولا گئديب-گليردي، کامانچانين سؤيله­ديکلريني تصديق ائديردي، اوزون کيرپيکلي، ايري قارا گؤزلري يئنه­ ده ائله­ بيل کي، بوتون بو سؤيله­ينلرين هاميسيني گؤروردو، ويصالا سئوينيردي، هيجرانا کدرله­نيردي.

هامي مئيدانچادا دؤوره ووروب دوپپا داداشين کامانچاسينا قولاق آسيردي و بو کامانچا صداسي آلتيندا ماروسيا نيکيفورووا دا حوسام­الددين آلوولويا تامام يئني نظرلرله باخيردي، هله معناسيني اؤزوده باشا دوشمه­دييي يئني حيسسلر کئچيريردي و دوزدو، ماروسيا نيکيفورووا بو يئني حيسسلرين معناسيني هله ياخشي باشا دوشموردو، آمما بو حيسسلر شوشانين بو آب-هاواسي ايله ، شوشانين بو داغلاري، بو کول-کوسلاري، بو آغاجلاري ايله بير-بيرينه چوخ اويوشوردو؛ ماروسيا نيکيفورووانين حوسام­الددين آلوولويا باخان گؤي گؤزلرينده آرتيق بير محببت نيشانه­سي وار ايدي و دوپپا داداشين کامانچاسي سؤز سؤيله­ديکجه بو محببت نيشانه­سي­ده ائله بيل کي، ياواش-ياواش بؤيويور، آرتيردي، آچيق-آشکارلاشيردي.

جاوانشير ايکي مرتبه­لي ساناتورييا بيناسينين حيط قاپيسي آغزيندا داياندي و گول­اندام ننه­ده ايکينجي مرتبه­ده­کي ائيواندان جاوانشيره هيم ائله­دي کي، يئري گئت مئيدانا؛ گول­اندام ننه­نين جاوانشيره ساتاشماغا، جاوانشيري دولاماغا خوصوصي آزاري واردي و جاوانشير ده ، غريبه ايدي کي، هردن ننه­سينين، هئچ کيمين يوخ، آتاسينين يوخ، آناسينين يوخ، ياشلي داييلارينين،عميلرينين يانيندا يوخ، گول­اندام ننه­نين يانيندا اؤزونو هردن، دوغرودان دا، اوشاق حيسس ائديردي، اؤزونو عاجيز، کؤمک­سيز بيليردي، ائله بيل بعضن ننه­سي چئشمه­يي­نين آلتيندان بيج-بيج گولومسه­يه­ن گؤزلريله جاوانشيره دئييردي کي، آ کيشي قيريغي، اؤزونو يئکه کيشيلييه وورما، سنين هله يئکه کيشي اولماغينا چوخ قاليب و دونيادان دا خبرين يوخدو سنين؛ آمما بو، هردن بير اولوردو.

دوردانه­ده ايکينجي مرتبه­ده کي اؤز ائيوانلاريندا ايدي و اورادان اوغرون-اوغرون جاوانشيره باخيردي و جاوانشيرده بيليردي کي، دوردانه ائله اونا باخماقدان اؤترو، اونو گؤرمکدن اؤترو تئز-تئز ائيوانا چيخير، آمما جاوانشير اؤزونو گؤرمه­مزلييه ووروردو، اؤزونو بيلمه­مزلييه ووروردو، هئچ بو قيزا سالام دا وئرميردي، چونکي بو قيز جاوانشيرين تايي دئييلدي، بو قيز اوشاق ايدي، حاياتين آغي­لاريني دادماميشدي، جاوانشيرين فيکيرلري، جاوانشيرين حيسسلري بو قيز اوچون ايشيغي گوجله گليب يئر کوره­سينه چاتميش بير قالاکتيکا[13] ايدي.

دوردانه ده اونيوئرسيتئتده اوخويوردو، جاوانشيرله بير فاکولته­ده ، فيلولوژي فاکولته­ده ، جاوانشيردن بير کورس آشاغيدا ايندي ايکينجي کورسا کئچميشدي و کئچن سئنتيابر، درسلر تزه باشلاياندا بو قيز اونيوئرسيتئتين دهليزينده بيردن-بيره جاوانشيره ياخينلاشدي:

سيزين آدينيز جاوانشيردي؟ سوروشدو.

جاوانشير:

هه، جاوانشيردي، دئدي و تعججوب ائتدي اوره­يينده­ کي، بو اورتابويلو، قاراساچلي، قاراگؤز قيز اونو هاردان تانييير، آمما هئچ نه سوروشمادي، سونرا، بير نئچه گوندن سونرا جاوانشير هاندان-هانا يادينا سالدي کي، ايکي اوول يايدا آتا-آناسي ايله بيرليکده کيسلووودسک [14]دا ايستيراحت ائدنده بو قيز دا اؤز آتا-آناسي ايله کيسلووودسک دا ايدي. بير کوچه ده قاليرديلار و جاوانشير حئيرت ائله­دي کي، او بالاجا قيز نئجه بؤيويوب، نئجه گؤزللـه­شيب و نئجه ياراشيقلي اولوب.

اونيوئرسيتئت دهليزينده کي همين سوال-جاواب جاوانشيرله دوردانه­نين بيرينجي و آخيرينجي صؤحبتي اولدو؛ اووللر دوردانه جاوانشيره سالام وئريردي و جاوانشيرده باشينين حرکتي­له دوردانه­نين سالاميني خالاخاطيرين قالماسين آليردي؛ سونرا يقين بو«خالاخاطيرين قالماسينلار» دوردانه­يه تأثير ائتدي و دوردانه­ده داها سالام وئرمه­دي و هر دفه اوز-اوزه چيخاندا گؤزلريله گؤزله­ييردي کي، جاوانشير سالاملاشاجاق اونونلا، آمما جاوانشيرده دوز اؤتوب چيخيب گئديردي. دونن سحر يئمکخانادا اوتوروب ائرته چؤره­ييني يئيه­نده گول­اندام ننه جاوانشيردن سوروشدو:

او قيز کيمدي ائله بيزه سالام وئرير؟

جاوانشير باشيني قالديريب ايکي ايستول قاباقدا قوجا بير آروادلا اوتوروب اونلارا باخان دوردانه­ني گؤردو و ايستر-ايسته­مز شوشا ساناتوريياسينا تزه گلميش بو قيزلا سالاملاشدي و ائله بيل کي، جاوانشيرين بو سالامي ايله دوردانه­نين صوفتي تامام آچيلدي، گؤز گؤره­سي گولدو صوفتي، ائله بيل جاوانشيرين سالامي بير خوشبختليک گتيردي بو قيزا. قيزين يانينداکي قوجا آرواددا باشيني قالديريب بير قيزا، بير ده جاوانشيرگيله باخدي و او دا جاوانشيرگيله سالام وئردي.

کيمدي اه، بو قيز بئله ، آ کيشي قيريغي؟

جاوانشير گول­اندام ننه­نين اونا «آ کيشي قيريغي» دئمه­سي­له موباريزه آپارماقدان داها زينهارا گلميشدي و داها بو بارادا بير سؤز دئميردي؛ بو دفه­ده تکجه :

نه بيليم کيمدي؟.. ! دئدي و بورنونو وئرميشئللي[15] بوشقابا ساللادي.

گول­اندام ننه ده بو دفه ظارافاتسيز دئدي:

هه ده ، نه تانيياسان اونلاري؟.. ائوده اوتورا دا بيلميريک بو اندامي يانميشلارين اليندن...

باکيدا قيزلار دوغرودان دا جاوانشيره تئز-تئز زنگ ائله­ييرديلر و جاوانشير ده دوغرودان بو قيزلارين هئچ بيريني تانيميردي، بلکه­ده گؤرسه­يدي اوزدن تانيياردي يا اونيوئرسيتئتين قيزلاري اولاجاقدي، يا دا قونشو قيزلار؛ جاوانشير بيلميردي کي، اونا زنگ ائله­يه­ن هانسي قيزدي و قيزلار گوله -گوله جاوانشيرله تانيش اولماق ايسته­ديکلريني دئييردي؛ جاوانشير اونلارلا اوزون دانيشميردي، دسته­يي آسيردي، سونرا قيزلار تزه­دن زنگ ائله­ييب جاوانشيرين کوبودون بيري اولدوغونو دئييرديلر و بئله بير کوبودلوق قييافه­سي هم قيزلارلا دانيشماقدان (آخي نه دئيه­سن؟) خيلاص ائديردي، هم ده هر حالدا کيشي گرک کيشي اولسون.

جاوانشير باشيني قالديريب يئنه دوردانه­يه طرف باخدي و نه­دنسه اونا ائله گلدي کي، گول­اندام ننه­نين «اندامي يانميش» دئمه­سي بو قيزا لاييق دئييل و ان غريبه­سي­ده بو اولدو کي، گول­اندام ننه ده ائله بيل جاوانشيرين فيکيرلريني اوخويوب:

بو قيزي دئميرم ها... دئدي.

گون­اورتا گول­اندام ننه جاوانشيره خبر وئردي کي، بو قيزين آدي دوردانه­دي، او دا قاراباغلي­دي، او دا ننه­سييله گليب شوشا ساناتوريياسينا، آتاسيني مأذونيييته بوراخماييبلار، آناسي دا قاليب آتاسيلا باکيدا، ننه­سينين ده آدي کيشي آدي­دي، بهلول، بهلول آرواد.

گولمه­ممه­دين آککوردئونو اؤز مشهور تانقوسونو تزه­دن چالماغا باشلادي و حوسام­الددين آلوولو يئرلي جاوانلارين حسد، غيبطه دولو نظرلري آلتيندا يئنه ماروسيا نيکيفوروواني رقصه دعوت ائتدي، سونرا يئنه ساناتورييادا دينجه­لن گلمه قيزلار بير-بيرلريله ، شوشانين، شوشايا يايلاغا چيخميش آغدامين، به­ردنين، آغجابه­دينين، فوضولونون جاوان اوغلانلاري دا بير-بيرييله رقص ائله­مه­يه باشلادي.

بير آزدان شوشانين آشاغيسيندا، اريمگلدي طرفده کي ايستيراحت ائوينين حيطينده چالان کلارنئتچي­[16] موسلوم اورادا ايشيني قورتاريب دسته­سيله-زورناچي آنوشاوان و ناغاراچي مليک­له ساناتورييانين حيطينه گله­جکدي، «اوروپالي گلين» ايران فيلميندن «تورموز»حوسئينين هاواسيني چالاجاقدي و ساناتورييادا ايستيراحت ائدن امک قاباقجيلي، قهرمان آنا و حددن آرتيق کؤک صفوره آرواد مئيداندا اورتايا دوشوب سينديرا-سينديرا اويناياجاقدي و بونونلا دا ساناتورييانين مدني-کوتله­وي تدبيرلرينه باخان صاديق­موعلليمينين ايش گونو سونا يئته­جکدي.

جاوانشير جيبيندن بير سيقارئت چيخاريب يانديردي و بونا گول­اندام ننه ائيواندا غئيظ­له باشيني ترپه­تدي، بارماغيني يئللـه­ييب جاوانشيري هده­له­دي، ياني کي، قوي گئدک باکييا، گؤر اوردا آتانا دئييرم، يا يوخ. جاوانشير ننه­سينين بئله هده -قورخولارينا عادت­کرده ايدي، آمما بو دفه نئجه اولسا، بيردن-بيره اوره­يينه بير نيگارانچيليق دولدو و تئزده دوردانه طرفه باخدي کي، گؤرسون بو قيز گول­اندام ننه­نين حيم-جيميني گؤرور، يوخسا يوخ.

دوردانه گؤزآلتي، گويا کي، قصدن يوخ، ائله -بئله ، جاوانشيره باخيردي.

آخشامينيز خئيير. هله ده آغ خالاتيني اه­ينيندن چيخارتماييب ساناتورييانين حيط قاپيسي آغزيندا دايانميش و چوخ جيددي گؤرکملي مئيدانچاداکي صاديق موعلليمه تاماشا ائدن ايسکندر آبيشوو شوشا ساناتوريياسينين مشهور ديئتولوقو[17] جاوانشيرله سالاملاشدي.

بو آخشام کلارنئت چالان موسلوم گئجيکيردي، گليب چيخماميشدي هله و مدني-کوتله­وي ايشه باخان صاديق موعلليم اؤزو مئيدانين اورتاسينا چيخيب جاماعاتا فوکوس[18] گؤستريردي: بوتؤو بير قازئتي مئيدانا توپلاشانلارين گؤزو قاباغيندا گزديريب جيريردي، قازئتين قيرينتيلاريني هر ايکي اووجونون ايچينه ييغيردي، سونرا اووجونون ايچينده ده گيزلتدييي باشقا بير قازئتي ياواش-ياواش بوتؤو آچيردي، جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريني ايسه يئنه اووجوندا، تزه قازئتين آرخاسيندا گيزله­ديردي و بو زامان جيريلميش قازئتين قيرينتيلاريندان بير-ايکيسي صاديق موعلليمين اووجونون سؤزونه باخماييب يئره دوشوردو و صاديق موعلليم ده تئز اونلاري آياغي­لا تاپدالاييردي کي، هئچ کيم گؤرمه­سين.

ديئتولوق ايسکندر آبيشوو بو فوکوسا صيدق-اورکدن حئيرتله­نيب:

مالادئس[19]، صاديق­موعلليم! دئدي و جاوانشيره باخيب صاديق موعلليمين فوکوسوندان واله­ليکله باشيني ترپه­تدي: اينتئرئسنا[20]!..

ايسکندر آبيشوو کئچن ايل باکيداکي طيبب تئخنيکومونو[21] بيتيريب شوشا ساناتوريياسيندا ايشله­مه­يه گلميشدي و بو بير ايل عرضينده بو طرفلرين فئلدشئر[22]، طيب باجيلاري آراسيندا اولمازين حؤرمت قازانميشدي و هله­ده اؤز وظيفه­سينين مؤعتبرلييينه اورکدن اينانيردي. اورتابويلو، قيوريم قارا ساچلاريني سلقه ايله دالا دارايان، نازيک قارا بيغلي، ياناغي قارا خاللي ايسکندر آبيشووون آغ خالاتي همه­شه ترتميز، کراخماللي[23] و اوتولو اولوردو، آغ کؤينک گئييب قارا قالستوک[24] تاخيردي و قالستوکونون اورتاسيندا دا هه­مه­شه بريليانتا اوخشايان بير شوشه پاريلداييردي. سحر قليان­آلتيسي[25]، گون­اورتا ناهاري و شام زاماني ايسکندر آبيشوو ساناتورييانين يئمکخاناسيني ميز-ميز گزيردي، ديققتله يئمکلره باخيردي و صوفتي جوربه­جور گؤرکم آليردي: گاه قاشلاري چاتيليردي و آدام اؤز يئمه­يينه باخيب شوبهه­له­نيردي کي، گؤره­سن نه اولوب؛ گاه به­ينمک و تقدير ائتمک موناسيبتي­له باشي ياواش-ياواش ائنيب-قالخيردي، « موروق[26] قلوکوزادي[27]» دئييردي. «کئشنيشده لينالوول سپيرتي[28] چوخدو» دئييردي، «بالقاباق اؤد کيسسي­نين ايلتيهابينا درماندي» دئييردي، »بو، ويتامين «آ»دي» دئييردي، «بو، ويتامين «س»دي، «بو، ويتامين «د»دي دئييردي و گول­اندام ننه­ ده ايسکندر آبيشووا «ويتامين اوغلان» دئييردي و ساناتوريياداکي شفقت باجيلارينين قولاغيندان ايراق، «گول­اندام ننه بونو دا دئييردي کي، بو «ويتامين اوغلان» آغ خالاتلي ده­للـه­يه اوخشايير، آمما گول­اندام ننه­دن خئيلي فرقلي اولاراق تکجه شفقت باجيلاري، فئلدشئرلر يوخ، يئمکخانانين باش آشپازي کاظيم کيشيدن توتموش خؤرک­پايلايان پاراندزئمه[29] کيمي هامي ايسکندر آبيشووا «حکيم» دئيه موراجيعت ائديردي.

موسلوم دسته­سي­له تله­سيک ساناتورييانين حيطينه گيريب مئيدانا گلدي، باياق دوپپا داداشين اوتوردوغو کتيلده اوتوروب کلارنئتي قوبوروندان چيخاردي، تئز ييغدي و کلارنئتي ييغماغي­لا دا «تورموز» حوسئينين هاواسي ساناتورييانين حيطينه ياييلدي، موسلومون کلارنئتي زيله قالخدي، بمه ائندي و موسلومون هر ايکي طرفينده آياق اوسته دايانميش زورناچي آنوشاوانين زورناسي، ناغاراچي ملي­يين ناغاراسي کلارنئته قول-قاناد وئردي و دؤشو اوردئن[30]-مئداللا دولو صفوره آرواد يئنه اؤزونو ساخلايا بيلمه­ييب مئيدانا چيخدي، سينديرا-سينديرا سوزمه­يه باشلادي.

گون ياواش-ياواش باتيردي، اولدوزلار دا ياواش-ياواش گؤرونوردو و بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندان گؤرونن اوزاق موللانصرالددين يولونون قيوريملاريندا ماشينلارين ايشيغي دا ياواش-ياواش يانماغا باشلاييردي؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا هر طرفدن اولدوزلارلا ايحاطه اولونوردو، گؤيده کي اولدوزلارلا و آشاغيلاردا سپئپاناکئرتده ، موخه­ته­ر­کندينده ، شوشو کندينده ، کئشيش کندينده يانان ايشيقلارلا؛ بئله آيدين هاوالاردا شوشا ساناتوريياسيندا گؤي آراسيندا، داغلار آراسيندا مسافه­ده يوخ اولوب گئديردي، هر طرفي بير گئنيشليک بورويوردو.

گئدک بير يئرده بير آز چاخير ايچک.

چاخير ايچک؟ ايسکندر آبيشوو تعججوبله جاوانشيره باخدي.

هه ، گئدک چاخير ايچک بير آز، تورش چاخير. جاوانشير ايسکندر آبيشووون قولونا گيردي. گئدک...

جاوانشيرين بو تکليفي ايسکندر آبيشوو اوچون چوخ گؤزله­نيلمز اولدو و ايسکندر آبيشوو اوولجه بيلمه­دي کي، قبول ائتسين بو تکليفي، يوخسا يوخ، سونرا:

بير ايستيکان تورش چاخير اولار، دئدي. پروفئسسور گئراسيموو[31] دئيير کي، هر گون بير ايستيکان چاخير ايچمک لازيمدي. پروفئسسور گئراسيموو دئيير کي...

ياخشي سؤز دئيير پروفئسسور گئراسيموو. گئدک.

قوي گئديم خالاتي چيخاريم.

جاوانشير تعججوبله ايسکندر آبيشووا باخدي، ائله بيل کي، ايسکندر آبيشوو اه­ينينده کي خالاتي چيخارا بيلمزميش.

گؤزله­ييرم.

ايسکندر آبيشوو پالتاريني ده­ييشمک اوچون ايچري گيردي.

صفوره آرواد سينديرا-سينديرا بس دئيينجه اويناياندان سونرا، موسلوم «تورموز» حوسئينين هاواسيني چاليب قورتاردي و کلارنئتي سؤکوب تله­م-تله­سيک قوبورا ييغدي بو آخشام بازارکوم فتحينين اوغلونون آنادان اولان گونو ايدي، موسلوم اؤز دسته­سيله ايندي ده فتحي­گيله تله­سيردي، صاديق موعلليم مئيدانين اورتاسينا چيخيب برکدن:

گئجه­نيز خئيره قالسين، عزيز يولداشلار! دئدي. سيزه گؤزل شوشا گئجه­سي آرزيلاييرام!

سونرا صاديق­موعلليم بو سؤزلري روس ديلينده دئدي و مئيدانا توپلاشان جاماعات ايکي-بير، اوچ-بير داغيليشماغا باشلادي، کيمي ساناتورييانين يوخاريسينداکي کينوتئاتر طرفه گئتدي بو گون کينومئخانيک حاقوئردي هيند کينوسو گؤستره­جکدي، «بوببي»؛ کيمي شهره گزمه­يه چيخدي، کيمي جيدير دوزونه طرف يوللاندي کي، شوشانين ان گؤزل هاواسي اورادادي، کيمي اريمگلدي طرفه گئتدي، کيمي قايا باشينا.

حوسام­الددين آلوولو ماروسيا نيکيفورووايا ياخينلاشدي و اونونلا رفيقه­سي ليودميلاني تئاترا دعوت ائتدي؛ ليودميلا معنالي-معنالي ماروسيايا باخدي و ماروسيا نيکيفورووا دا بير بالاجا قيزاردي، سونرا گولومسه­دي و حوسام­الددين آلوولونون دعوتيني قبول ائتدي.

اوچ ياي آيينين تقاعودونون هاميسي بير يئرده جاوانشيرين جيبينده ايدي، آمما اونون بيردن-بيره چاخير عئشقينه دوشمه­يينين سببي بو دئييلدي، سبب بو دا دئييلدي کي، جاوانشير ايچکي خوشلاييردي، بئله دئييلدي، جاوانشيرين بدني ايچکي گؤتورموردو و بير آز ايچن کيمي، اوره­يي بولانيردي؛ نه دنسه بيردن-بيره بوتون بو يئرلر، شوشانين آيي، اولدوزلاري، ايندي آي ايشيغيندا تکجه قارالتيسي گؤرونن آغاجلاري، کوللاري، شوشانين داغلاري، آب-هاواسي، موسلومون کلارنئتيندن سونرا ساناتورييانين حيطينه چؤکموش ساکيتليکده کي جيرجيراما جيريلتيسي جاوانشيره ياد گؤروندو، جاوانشيره ائله گلدي کي، شوشا همين شوشا دئييل، همين شوشا کي، جاوانشير اون ايکي-اون اوچ ياشلاريندا باخ، بو ساناتورييانين اينديکي يئرينده بؤيورتکن[32] ييغيب سونبوله دوزردي، يئرلي اوشاقلارلا فوتبول اويناياردي، آز قالا عيسا بولاغيناجان پييادا گئديب موروق ييغيرديلار، اوشاقلارلا مرج ائديب يانميش کيلسه­نين قارانليق و کيمسه­سيز زيروه­سينه گيره­ردي؛ همين شوشا بيردن-بيره چوخ-چوخ اوزاقلارا گئتدي، بئش-آلتي ايل اوولکي اوشاقليق ايللري شوشا ساناتوريياسينين حيطينده کي بو آوقوست آخشاميندان چوخ-چوخ اوزاق ايللرين آرخاسيندا قالدي و بو حيسس بير يالقيزليق، بير تک­ليک گتيردي، جاوانشيرين اوره­ييني سيخدي، قيسدي، هر شئي ائله بيل کي، بيردن-بيره بوتون معناسيني ايتيردي. ايسکندر آبيشوو:

من حاضير، دئدي و جاوانشير ايسکندر آبيشووو عادي بنده­لرين گئيدييي کوستيومدا[33]، خالاتسيز گؤرنده ايستر-ايسته­مز تعججوب ائتدي، اينيندن خالاتيني چيخارميش بو جاوان اوغلان ائله بيل کي، دوغرودان دا ايسکندر آبيشوو دئييلدي، بير باشقا آدام ايدي.

بيرليکده شوشا ساناتوريياسينين حيطيندن چيخاندا ايسکندر آبيشوو دئدي:

يامان باخير سنه او قيز...

ايسکندر آبيشووون بو سؤزلري ده غريبه سسله­ندي، ائله بيل او، آنجاق يئمک-ايچمه­يين ويتاميني­له ماراقلانمالي­ايدي و هر هانسي بير قيز بارادا ، عومومييتله ، آرواد مخلوقو حاققيندا سؤز دئمک ايسکندر آبيشووا ياراشميردي.

هانسي قيز؟

اودئ، او قيز... ايسکندر آبيشوو باشي ايله دوردانه­نين دايانديغي ائيوانا ايشاره ائله­دي و بو زامان نئجه اولدوسا، هئچ اؤزو ده بونو بيلمه­دي کي، نئجه اولدو، جاوانشير چوخ يوخاريدان آشاغي گولومسه­دي، ائله گولومسه­دي کي، ياني من هارا، او قيز هارا، ياني من پيلوو يئميرم کي، بيغيم ياغا باتار، سن ده گؤر کيمدن دانيشيرسان، آي ايسکندر آبيشوو، اؤز آرشينين­لا اؤلچورسن مني؟ و ان­غريبه­سي­ده بو اولدو کي، ايسکندر آبيشوو اؤزو جاوانشيرين بو گولومسه­مه­يينين معناسيني تصديق ائله­دي، ساناتورييادان شهره ائنن يوخوشو دوشه -دوشه : البتته ، دئدي، سنين يوز دنه او جور قيزين وار...

ائح، باشيم چوخ چکيب منيم... جاوانشير بو سؤزلري ده دئدي و اؤزو ده فيکيرلشدي کي، نييه دئدي بو سؤزلري، بو سؤزلره نه ائحتيياج وار و عومومييتله ، هئچ ايسکندر آبيشوو دا اولماسين، بو جور دونا گيرمک، بئله بير آرتيستليک ائله­مک نه­يه لازيمدي؟

 

 

2

 

شوشا پارکينداکي کابابخانانين هم مودورو، هم آشپازي، هم بوفئتچيسي، هم خؤرک­پايلاياني اولان، چکيسي­ده يوز ايييرمي­سککيز کيلو اولان ابولفتح امليک کابابيندان ايکي شيش گتيريب بيريني جاوانشيرين، بيريني ده ايسکندر آبيشووون بوشقابينا چکدي، گؤي-گؤيه­رتي، اوزلو پئندير گتيردي، پرپه تؤيوندن ائرمني شورباسي و ايکي شوشه­ده مارتوني چاخيري گتيردي.

ايسکندر آبيشوو ايکي شوشه چوخدور، دئدي.

جاوانشير:

نه­يي چوخدو؟ دئدي و آغزي اوسته قاباقلارينا قويولموش (ابولفتحين قابيلييتي ايدي!) قالين شوشه­لي ايستيکانلاري چئويريب چاخيرلا دولدوردو. ساغ اول، سنين ساغليغينا! دئدي و ايستيکاني بيرنفسه باشينا چکدي و ايسکندر آبيشوو دا ائله بيل کي، جاوانشيرين بئله­جه چاخير ايچمه­ييندن هيپنوز[34] اولوبموش کيمي، اؤز ايستيکانيني بيرنفسه باشينا چکمک ايسته­دي، آمما تئز ده تنگ­نفس اولدو و ايستيکانداکي چاخيري آنجاق ياريسينا کيمي ايچدي.

بو ياريم ايستيکان چاخير ائله او ساعات، گؤزگؤره­سي ايسکندر آبيشووا تأثير ائتدي و ايسکندر آبيشوو آچدي صانديغي، تؤکدو پامبيغي، ائولنمک ايسته­ديييني دئدي، آمما نه گؤزآلتي بير قيزي واردي، نه­ده ائوي، شهر سووئتينده سؤز وئريبلر کي، بو ايل اونا ائو وئره­جکلر، آمما کؤهنه ائو ايسته­مير، تزه ائو ايسته­يير، شهرساياغي، حامامي ايله آياق­يولوسو ايچينده ؛ بو ائوي آلاندان سونرا صابيرآباد دا کي آناسيني دا گتيره­جکدي يانينا، سونرا دا ائوله­نه­جکدي، آمما هله گؤزآلتي بير قيز يوخ ايدي؛ کئچن آي اونا ايمضاسيز بير سئوگي مکتوبو يازميشديلار، بيلميردي کي، هانسي قيزدي، شوبهه­له­نيردي کي، بيردن ساناتورييانين کيتابخاناچيسي آزاده اولار، آمما آزاده اولسا، اوندا هئچ نه ، چونکي ايسکندر آبيشوو هله کي، آزاده­ني سئوه بيلميردي.، بير ده کي دونيانين ايشلريني کيم بيلير، بلکه ائله سئودي آزاده­ني؛ هر حالدا شوشالي قيز آلاجاقدي، چونکي شوشانين قيزلاري ساغلام اولور، آب-هاواداندي، سوداندي، آمما حاييف کي هله گؤزآلتي بير قيز يوخدو و عومومييتله ، ايسکندر آبيشوو قيزلارلا تانيش اولماق ساريدان بير آز فر[35]سيزدي، اونلارين فيکرينه -زادينا ياخشي بلددي، آمما دي گل کي، تانيش اولماق ساريدان فرسيزدي، اليندن گلميردي.

جاوانشير اؤزو بير سؤز دانيشميردي، دانيشان ائله ايسکندر آبيشوو ايدي و جاوانشير ده يونگولجه گولومسه­يه –گولومسه­يه و آرابير ده معنالي-معنالي باشيني ترپه­ده –ترپه­ده ايسکندر آبيشووون دئديکلرينه قولاق آسيردي. جاوانشيرين گولومسه­مه­يينده، دوداقلارينين تبسسومونده ايسکندر آبيشوودان قات-قات آرتيق گؤروب-گؤتورمک ايفاده­سي واردي، بير اوستونلوک ايفاده­سي واردي و جاوانشير اؤزو­ده چوخ گؤزل بيليردي کي، ياخشي ايش دئييل بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، دوز دئييل، يالاندي بو؛ ياخشي ايش دئييل اونا گؤره کي، ايسکندر آبيشووون بئله بير اوره­يي تميزلييي موقابيلينده گرک نه اولوردوسا-اولسون، آمما صافليق اولسون.

البتته ، ايسکندر آبيشووون جاوانشيرين بو فيکيرلريندن خبري يوخ ايدي و جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومونو ده او، چوخ عادي بير ايش و معلوم مسله حئساب ائديردي؛ حتتا جاوانشيرين صوفتينده کي بو اوستونلوک تبسسومو، بو تکببور ايسکندر آبيشووا ائله تأثير ائديردي کي، ايچديکلري چاخير داها او جور تأثير ائتميردي و ائله بو تبسسومه ، بو ايفاده­يه گؤره ده ايسکندر آبيشووون اؤز-اؤزوندن شيکايتي گئت-گئده آرتيردي، اؤزونو دونيانين ان کيچيک آدامي، ان خيرداسي، يازيغي حئساب ائديردي.

يوز ايييرمي سککيز کيلويا ياراشمايان بير جلدليک­له ، جيوه کيمي گيريب-چيخا